- Amaç, Kapsam ve Dayanak
Yönetmeliğin amacı; çevre, insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen tarımsal üretimi düzenlemek, doğal kaynakların korunmasını sağlamak, tarımda izlenebilirlik ve sürdürülebilirliği güvence altına almak ve güvenilir ürün arzını oluşturmaktır.
Kapsam olarak, iyi tarım uygulamalarının genel kuralları, kontrol ve sertifikasyon sistemi, üretici, üretici örgütleri, müteşebbisler, kontrol ve sertifikasyon kuruluşları, kontrolörler, sertifikerler, iç kontrolörler ile komite ve il müdürlüklerinin görev ve sorumluluklarını kapsar.
Dayanak; 5488 sayılı Tarım Kanunu, 639 sayılı KHK, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’na dayanmaktadır.
- Tanımlar
Yönetmelikte Bakanlık, bireysel ve grup sertifikasyonu, kontrol, denetim, entegre mücadele, entegre ürün yönetimi, iç kontrol, kontrol noktaları, sertifika, sertifikasyon, sertifiker, üretici, üretici örgütleri, ürün, yetki belgesi, logo ve uygunluk kriterleri gibi kavramlar detaylı olarak tanımlanmıştır.
- Genel Kurallar ve Sertifikasyon Sistemi
İyi tarım uygulamaları Bakanlıkça belirlenen kriterlere göre yürütülür. Kontrol ve sertifikasyon işlemleri Bakanlık veya yetkili kuruluşlarca yapılır.
- Bireysel sertifikasyon: Üreticinin kendi tasarrufundaki alanlarda yapılır.
- Grup sertifikasyonu: Üretici örgütleri veya müteşebbisler üzerinden yürütülür. Kalite yönetim sistemi kurmak zorunludur.
Sertifikalı ürünlerin uygunluğundan üretici ve müteşebbisler müteselsilen sorumludur.
Kontroller yılda en az bir kez yapılır. Ürünler hasat, kesim gibi kritik dönemlerde denetlenir. Örnekleme yöntemi kullanılarak grup sertifikasyonunda üreticiler seçilir. Habersiz kontroller yapılır.
Sertifikada; üretici bilgileri, ürün adı ve miktarı, kontrol tarihi, geçerlilik süresi, sertifika numarası ve sertifiker imzası yer alır. Geçerlilik süresi en fazla 12 aydır.
- Komite
Komite; Bitkisel Üretim, Hayvancılık, Balıkçılık, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüklerinden üyeler, hukuk müşaviri ve müfettişten oluşur. Başkanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünden bir yönetici yapar.
Komite yılda en az iki kez toplanır. Görevleri arasında; yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak, kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarını (KSK) yetkilendirmek veya iptal etmek, sertifikaları geçersiz kılmak ve bilgi-belge talep etmek yer alır.
- İl Müdürlükleri, Üretici, Üretici Örgütü ve Müteşebbislerin Görevleri
İl Müdürlükleri: Eğitim, kayıt, entegre mücadele programları hazırlama, kontrollerin denetimini yapma görevlerine sahiptir.
Üreticiler: Yönetmelik kurallarına uymak, tüm ürünlerini sertifikalandırmak zorundadır.
Üretici Örgütleri: Kendi mevzuatları doğrultusunda üretim ve ticaret faaliyeti düzenler, kalite sistemine uyar, uygunsuz üyeleri sertifikadan çıkarır.
Müteşebbisler: Tarımsal ürünleri sertifikalandırabilir, izlenebilirliği sağlamakla yükümlüdür. Sertifikasız ürünlerle karışımı engellemek zorundadır. Tarımsal girdilerin üretim ve pazarlamasını yapamaz.
- Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşları (KSK)
KSK’ların personel, tarafsızlık, teknik altyapı ve akreditasyon koşullarını yerine getirmesi gerekir. Akreditasyon belgeleri iki yıl içinde ibraz edilmelidir. Aksi halde yetkileri iptal edilir.
Yetki başvuruları için gerekli belgeler arasında imza sirküleri, ticaret sicil belgeleri, organizasyon şeması, kalite el kitabı, örnek sertifika ve sözleşmeler bulunur.
Çalışma esasları:
- İkişer yıllık yetkilendirme.
- Sözleşmelerin düzenlenmesi.
- Kontrol planlarının hazırlanması.
- Uygunsuzluk halinde uyarı, askıya alma ve iptal işlemleri.
- Askıya alınan üreticiler 12 ay süreyle sistemden çıkarılır.
- Kontrolör, Sertifiker ve İç Kontrolör
Kontrolörler: Ziraat, gıda, su ürünleri mühendisleri veya veteriner hekimlerden seçilir. Bakanlık eğitiminden geçer. Raporlarını yedi gün içinde teslim eder. Çıkar çatışmasına giremez.
Sertifikerler: Kontrol sonucu uygunluğu onaylar. En az bir yıl deneyim şartı vardır. Akreditasyon eğitimleri zorunludur.
İç Kontrolörler: Grup sertifikasyonunda üreticileri kontrol eder. Eğitimden geçmek zorundadır. Çıkar çatışmasına giremez.
- Denetim ve Yaptırımlar
Denetimler Bakanlık tarafından yapılır. Yetkiler kamu kurumları, özel sektör veya üniversitelere devredilebilir.
Yönetmeliğe aykırı uygulamalarda; ikaz, askıya alma veya iptal işlemleri uygulanır. İhlallerin tekrarı halinde daha ağır yaptırımlar devreye girer.
- Sertifikalı Ürünlerin Pazarlanması
Sertifikasız ürünler “iyi tarım” adı altında satılamaz. Ambalaj ve etiketler Türk Gıda Kodeksi hükümlerine uygun olmak zorundadır. Etiketlerde; üretici bilgileri, KSK adı ve kodu, sertifika numarası ve iyi tarım logosu yer alır.
- Uygunluk Kriterleri
Kontrol noktaları Bakanlıkça belirlenir. Sertifikasyon için birinci derece kriterlerin %100’ü ve ikinci derece kriterlerin %95’ine uyulması gerekir.
- Genel Hükümler
Bakanlık ve KSK, ticari sırların gizliliğini sağlamakla yükümlüdür. Ancak ürünlerin izlenebilirliğine dair bilgiler üçüncü taraflara açıklanabilir.
Deprem, sel, yangın, salgın gibi mücbir sebepler durumunda kontrollerin usul ve esasları Bakanlıkça düzenlenebilir.
- Geçici ve Son Hükümler
- E-Devlet üzerinden alınan belgeler geçerli kabul edilir.
- Geçici kontrolörlük ve iç kontrolörlük düzenlemeleri yapılmıştır.
- 2004 tarihli önceki yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
- Yönetmelik 1 Ocak 2011’de yürürlüğe girmiştir.
Sonuç
Yönetmelik; iyi tarım uygulamalarının kurallarını, kontrol ve sertifikasyon süreçlerini, ilgili tarafların görev ve sorumluluklarını ayrıntılı biçimde belirlemektedir. Amaç, sürdürülebilir, izlenebilir, çevreye ve sağlığa duyarlı tarımsal üretimin yasal çerçevesini oluşturmaktır.
Ayrıca,
27778 Sayılı İyi Tarım Uygulamaları Hakkında yönetmeliğin tam metnine buradan ve aşağıdaki dokünanların bulunduğu sayfaya buradan ulaşabilirsiniz.;
1 – İTU Faaliyetinde Bulunan Tüm Üretici/Üretici Grubu ve Müteşebbislerin Uyması Gereken
Kontrol Noktaları
2 – İTU Faaliyetinde Bulunan Bitkisel Üretim Yapan Tüm Üretici/Üretici Grubu ve Müteşebbislerin Uyması Gereken Kontrol Noktaları
3 – İTU Faaliyetinde Bulunan Bitkisel Üretim Alanında Meyve Sebze Üretimi Yapan Tüm Üretici/Üretici Grubu ve Müteşebbislerin Uyması Gereken Kontrol Noktaları
4 – İTU Faaliyetinde Bulunan Bitkisel Üretim Alanında Pamuk Üretimi Yapan Tüm Üretici/Üretici Grubu ve Müteşebbislerin Uyması Gereken Kontrol Noktaları
5 – İTU Faaliyetinde Bulunan Kalite Yönetim Sistemi Yürütmesi Gereken Tüm Üretici/Üretici Grubu Ve Müteşebbislerin Uyması Gereken Kontrol Noktaları