Organik gıdalarla beslenme, insan sağlığı üzerinde pek çok olumlu etkiye sahiptir. Geleneksel tarımda kullanılan tarım ilaçları ve pestisitler kullanılmadan üretilen organik gıdalar, bağışıklık sistemimizi destekler, sindirim sistemimizi korur, kanser riskini azaltır, daha yüksek vitamin ve mineral içerikleri ile daha besleyicidir. Organik gıdaların üretimi sırasında kullanılan uygulamalar doğamız için büyük öneme sahiptir, toprak ve su kaynakları korunur, faydalı bitki ve hayvanların yaşam alanları korunarak ekolojik denge sağlanır.

Çok sayıda faydalı etkiye sahip organik beslenme sevgili can dostlarımız için de aynı şekilde geçerlidir. Pek çok veri, organik mamaların hayvanların genel sağlık ve yaşam kalitesini arttırdığını, daha az sindirim ve cilt sorunları/alerjileri yaşandığını göstermektedir.

Öte yandan, organik evcil hayvan maması satın alırken, karşılaşılan bazı zorluklar mevcuttur. Ülkemizde ve dünyada, organik etiketi ile veya içindeki bazı hammaddelerin organik olduğunu belirten etiketlerle evcil hayvan mamaları satışları gerçekleşmektedir.

‘Organik evcil hayvan maması’ adı altında satılan ürünlerin etiketlerinde bulunması gerekli ibareler ve açıklamalar hakkında, ürünün üretildiği ülkelerde yasal zeminlerin bulunmaması, ürünü satın alarak can dostunun sağlığını korumak isteyen kişilere yeterince güven vermemektedir.

Organik evcil hayvan mamalarına dair kurallar veya etiketlerinin içeriğine ilişkin kurallar Türkiye’de ayrı bir yönetmelik ile açıklanmamaktadır. Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği Madde 17(1)(a)’ya göre; “Pet hayvanı ve kürk hayvanı dışında, organik hayvan yetiştiriciliğinde, hayvanlar organik olarak üretilmiş kaba ve kesif yemlerle beslenir.” Bu hükümden de anlaşılabileceği üzere, Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği’nde bu konuya has özel bir bilgi veya kural yer almamaktadır.

Türkiye’deki ilgili mevzuatlar olan; 13/6/2010 tarihli, 27610 sayılı resmî gazetede yayınlı, 5996 numarasına sahip, Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda ve 27/12/2011 tarihli, 28155 sayılı gazetede yayınlı olan ve 5996 numaralı Kanuna bağlı ‘Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik’te can dostlarımız ‘ev ve süs hayvanı’ olarak anılmaktadır. Bu Kanun ve Yönetmeliğe göre ‘ev ve süs hayvanı’ insanlar tarafından beslenen, yetiştirilen veya bakılan ancak, insan tüketimi için kullanılmayan hayvanı ifade etmektedir.

Evcil hayvanlar için, Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik Madde 18’e göre; ‘Ev ve süs hayvan yemi satın alanların, zorunlu etiket bilgilerinin yanında, yeme ilave edilen yem katkı maddeleri ve kategorilerine göre yem maddeleri hakkında da ilave bilgi edinebilmeleri amacıyla ev ve süs hayvanı yemi etiketi üzerinde irtibat kurulabilecek bir telefon numarası belirtilir’ denmektedir. Mamanın içeriğinin can dostlarımıza uygun olup olmadığını anlayabilmek için etiketleri ayrıntılı olarak sorgulamamız ve özellikle katkı maddeleri hakkında doğru bilgiye ulaşmamız çok önemlidir.

Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik’e göre özet olarak aşağıda etiketle ilgili bilgiler mevcuttur, daha fazlasına Yönetmeliğin etiketleme ile ilgili olan dördüncü bölümünü ve ilgili eklerini de incelemenizi öneririz;

• Türkiye’de piyasaya arz edilecek yemlerde Türkçe etiket bilgileri yer alır,
• Zorunlu etiket bilgileri, tüm ambalaj ya da kabın üzerinde veya bunlara iliştirilmiş etiket üzerinde ya da dökme yemlerin beraberindeki belgelerde belirgin olarak yer almalıdır. Etiket bilgileri açık, görünecek şekilde, okunaklı ve silinmeyecek şekilde olmalıdır.
• Zorunlu etiket bilgileri, kolaylıkla ayırt edilebilmeli ve başka bilgiler ile anlaşılması zorlaştırılmamalıdır. Etiket bilgilerinin sunulmasında kullanılan renk, yazı karakteri ve büyüklükleri, uyarıcı açıklamaların gerekli olduğu haller dışında, bazı bilgileri örtecek şekilde ya da önemliymiş gibi gösterecek şekilde olmamalıdır.
• Etiketinde aşağıdaki bilgilerin belirtilmediği bir yem maddesi ya da karma yem piyasaya arz edilemez:
  • Yemin tipi: Yem maddesi, tam yem veya tamamlayıcı yem gibi
  • Yem işletmecisinin adı ya da şirket adı ve adresi,
  • Onaylı yem işletmelerinin onay numarası,
  • Parti ya da seri numarası,
  • Katı ürünler için birim kütle miktarı, sıvı ürünler için ise birim kütle veya hacim miktarı,
  • Yem katkı maddelerinin onaylanması ile ilgili mevzuatta belirtilen etiketleme kuralları saklı kalmakla beraber, yem katkı maddesi ilave edilmesi halinde Ek-6 veya Ek-7’nin birinci bölümünde belirtilen hususlara göre yem katkı maddelerinin listesi,
  • Nem miktarı; Ek-1’in altı numaralı maddesinde belirtilen şekilde

Perakende seviyesinde nihai tüketicileri bilgilendirmek, pazarda tutarlılık ve şeffaflık sağlamak ve organik bileşenlerin kullanımını teşvik etmek amacıyla, evcil hayvan mamalarının satış açıklamalarında ve içerik listesinde organik üretime atıfta bulunulmasını mümkün kılmak üzere, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri organik evcil hayvan maması etiketleri hakkında yakın zamanda düzenlemeler yapmışlardır.

Bu sayede, ürünleri satın alan kişiler, evcil hayvan maması içinde yer alan ürünlerin yetkili bir kontrol kuruluşu tarafından ilgili mevzuatlara göre denetlendiğini ürün etiketlerinden de teyit ederek güvenle kullanabileceklerdir. Aşağıda Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin ilgili Yönetmelikleri özetlenmektedir. Bu yönetmeliklerde belirtilen kuralların, organik evcil hayvan maması etiketi incelerken sizlere ayrıca yol gösterici olacağını umuyoruz.

(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliği kapsamındaki organik yem üretimine ilişkin kurallarına riayet edilerek üretilen evcil hayvan mamaları için özel etiketleme gereklilikleri, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 18 Ekim 2023 tarihli (EU) 2023/2419 sayılı Yönetmeliğinde belirlenmiştir ve Avrupa Birliği üyesi ülkeleri içinde geçerlidir.

(EU)2023/2419 sayılı Yönetmelik ile, (EU) 2018/848 sayılı organik yönetmeliğin yem için geçerli olan hükümlerinin, özellikle üretim, sertifikasyon, kontrol, pazarlama ve üçüncü ülkelerle ticaretle ilgili olanlar olmak üzere, evcil hayvan mamaları için de geçerli olması sağlanmıştır.

Organik üretim kurallarına uyum konusunda farkındalığı artırmak amacıyla, Avrupa Birliği organik üretim logosunun, (EU) 2018/848 sayılı yönetmelik ve bu yeni Yönetmelik (EU)2023/2419’e uygun ve Birlik içinde üretilen tüm önceden paketlenmiş evcil hayvan mamaları için zorunlu tutulmuştur.

(EU)2023/2419 Madde 3: Evcil hayvan mamalarının etiketlerinde organik üretime atıfta bulunan terimlerin kullanımı:

Evcil hayvan mamalarında, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 30(1) maddesinde belirtilen terimler, aşağıdaki şartlar sağlandığı takdirde, satış açıklamasında ve içerik listesinde kullanılabilir:

• evcil hayvan maması, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin Ek II, Bölüm V’de belirtilen ayrıntılı üretim kurallarına ve söz konusu Yönetmeliğin 17(3) maddesi uyarınca belirlenen işleme tekniklerine uygunsa
• ürünün tarımsal içeriklerinin ağırlıkça en az %95’i organik ise.

aşağıdaki koşullar sağlandığı takdirde yalnızca içerik listesinde kullanılabilir:

• ürünün tarımsal içeriklerinin ağırlıkça %95’inden azının organik olması ve bu içeriklerin (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelikte belirtilen üretim kurallarına uygun olması durumunda;
• evcil hayvan mamasının işlenmesinde yalnızca (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 24. Maddesi uyarınca izin verilmiş yem katkı maddeleri ve işleme yardımcıları kullanılıyorsa; ve
• evcil hayvan maması, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin Ek II’sinin V. Kısmının 1.5, 2.1, 2.2 ve 2.4 noktalarında belirtilen ayrıntılı üretim kurallarına ve söz konusu Yönetmeliğin 17(3) maddesi uyarınca belirlenen işleme tekniklerine uygunsa.

 (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 30(1) maddesinde belirtilen terimler, avcılık veya balıkçılıktan kaynaklanan bileşenler içeren evcil hayvan mamalarında, satış açıklamasında ve bileşenler listesinde aşağıdaki koşullar sağlandığı takdirde kullanılabilir:

• ana maddesi avcılık veya balıkçılık ürünüdür;
• bu terimler, satış açıklamasında ana bileşen dışındaki bir organik bileşenle açıkça ilişkilendirilmektedir;
• diğer tüm tarımsal içerikler organiktir;
• evcil hayvan mamasının işlenmesinde yalnızca (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 24. Maddesi uyarınca izin verilmiş yem katkı maddeleri ve işleme yardımcıları kullanılmaktadır;
• evcil hayvan maması, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin Ek II Bölüm V’inin 1.5, 2.1, 2.2 ve 2.4 noktalarında belirtilen ayrıntılı üretim kurallarına ve söz konusu Yönetmeliğin 17(3) maddesi uyarınca belirlenen işleme tekniklerine uygundur.

1 ve 2 nolu  paragraflarda belirtilen içerik maddeleri listesinde hangi içerik maddelerinin organik olduğu belirtilmelidir. Organik üretime yapılan atıflar yalnızca organik içerik maddeleriyle ilgili olarak görünebilir.

1 nolu paragrafın (b) bendinde ve 2. paragrafta sözü edilen içerik maddelerinin listesinde, toplam tarımsal içerik maddelerinin miktarına oranla organik içerik maddelerinin toplam yüzdesi belirtilir.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 30(1) maddesinde belirtilen terimler ve bu maddenin 4. paragrafında belirtilen yüzdelik oranın belirtilmesi, bu maddenin 1. ve 2. paragraflarında belirtilen içerik listesindeki diğer gösterimlerle aynı renkte, aynı boyutta ve aynı yazı stilinde görünür.

(EU)2023/2419 Madde 4: Evcil hayvan mamalarının etiketlenmesinde Avrupa Birliği organik üretim logosunun kullanımı:

Avrupa Birliği organik üretim logosu, yalnızca yukarıda açıklamaları belirtilen 3(1) maddesinin (a) bendinde belirtilen koşullara uygun evcil hayvan mamalarının etiketlenmesinde, sunumunda ve reklamında kullanılabilir.

ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)’a göre, § 205.202 tanımlarda, evcil hayvan ve evcil hayvan maması aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır:

Evcil Hayvan. Gıda, fiber veya diğer tarımsal tüketici ürünlerinin üretimi ve satışı için kullanılmayan herhangi bir evcil hayvandır.

Evcil hayvan maması. Evcil hayvan tüketimi için hazırlanan ve dağıtılan herhangi bir ticari yemdir.

• 205.270 Organik İşleme Gerekliliklerinde (d) paragrafına göre; “organik” veya “organik ile yapılmış” olarak satılması, etiketlenmesi veya temsil edilmesi amaçlanan evcil hayvan mamalarında sadece aşağıda belirtilenlere izin verilir ve etiketleme USDA-NOP’un D alt bölümüne (bkz. § 205.301(b) ve (c)) uygun olarak yapılır;
• 205.605 uyarınca izin verilen tarım dışı maddeler (Örneğin, evcil hayvan maması işletmeleri organik evcil hayvan mamalarında ‘taurin’ kullanabilir)
• 205.606 uyarınca izin verilen organik olmayan tarım ürünleri,
• 205.603(d)(2) ve (3) kapsamında izin verilen maddeler (FDA onayı alınana, zenginleştirme veya güçlendirme amacıyla kullanılan eser mineraller ile vitaminler)

Sizlere bu içeriğimizde organik evcil hayvan mamasının etiketlerinde dikkat edilmesi gerekli hususları yasal dayanaklarını da açıklayarak sunmaya çalıştık.

Can dostlarımıza organik mama sağlamanın alternatif bir yolu da evde organik hammaddeler ile mama hazırlamak olabilir. Bu konuda can dostlarınızın bünyelerine ve sağlık hassasiyetlerine özel olarak seçeceğiniz içerikler ile çok sağlıklı mamalar hazırlayabilirsiniz. Bu içeriği hazırlama aşamasında bizim de yeni keşfettiğimiz ev tipi evcil hayvan maması hazırlama