Organik üretim yapılan arazilere komşu organik olmayan tarım arazilerinden kaynaklı, organik tarımda izin verilmeyen maddeler ile bulaşma riskini önlemek amacı ile, organik arazilerin bulaşma riski taşıyan kıyı sıralarında gerekli önlemleri almak, organik ürünlerin bütünlüğünü korumak için çok önem taşımaktadır. Organik tarım üreticileri, organik olmayan komşu arazilerin sebep olabileceği bulaşma risklerine karşı, bulaşma riski olan kıyı sıralarında çeşitli önlemler alırlar. Bu önlemlerin en çok tercih edilenleri; komşu arazi ile organik arazi arasında ekili/dikili olmayan bir alan bırakmak veya kıyı sıralardan hasat edilen ürünleri organik ürün olarak değerlendirmemektir. Komşu arazi ile organik arazi arasında ekim/dikim yapmadan bırakılan boş alanlara organik tarım terminolojisinde genelde ‘tampon bölge’ denmektedir.
Tampon bölge ve önemi hakkında Yönetmeliklerde belirtilen kurallar aşağıda sunulmaktadır:
27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği, Organik tarımın genel kuralları Madde 5 – (1) a)
‘Müteşebbis, çevresel kirlilik riski bulunan alanlarda bulaşma riskini değerlendirir ve gerekli tedbirleri alır. Alınan tedbirlerin yeterliliğine yetkilendirilmiş kuruluş tarafından kontroller sırasında karar verilir’ demektedir.
Türk Organik Tarım Yönetmeliğinde ‘tampon bölge’ terimi net olarak geçmemekle birlikte, müteşebbislerin çevresel riskleri değerlendirerek gerekli tedbirleri almaları gerektiği belirtilmiştir. Müteşebbis tarafından bu konuda alınan tedbirin yeterliliğine kontrol ve sertifikasyon kuruluşu karar vermektedir. Örneğin, organik olmayan bir komşu araziden gelebilecek bulaşma riskini önlemek üzere bırakılan 1 metrelik tampon bölge, kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından yeterli bulunmayabilir ve bu mesafenin 3 metreye çıkarılması ve/veya kıyı sıralardan hasat edilecek ürünlerin organik olarak satılmaması, bu satışın kanıtlarının sunulması talep edilebilir.
Diğer organik tarım yönetmeliklerinde ‘tampon bölge’ ye ve dolayısı ile organik ürünlere izin verilmeyen maddelerin bulaşma risklerini önlemeye dair hususlar daha ayrıntılı ele alınmaktadır.
Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği, özellikle bulaşma önlemleri ile ilgili yeni bir tanım ilave etmiştir.
İhtiyati önlemler; (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik uyarınca organik üretimde kullanılmasına izin verilmeyen ürün veya maddelerle bulaşmayı önlemek ve organik ürünlerin organik olmayan ürünlerle karışmasını önlemek için üretim, hazırlama ve dağıtımın her aşamasında müteşebbisler tarafından alınması gereken önlemleri ifade eder.
Bu yeni tanım ile birlikte Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğinde, açıklayıcı maddeler de yer almaktadır.
Madde 28 İzin verilmeyen ürün ve maddeleri önlemek için ihtiyati önlemler
(EU)2018/848 sayılı Yönetmelik uyarınca organik üretimde kullanılmasına izin verilmeyen ürün veya maddelerle bulaşmayı önlemek için, üretim, hazırlık ve dağıtımın her aşamasında müteşebbisler aşağıdaki ihtiyati önlemleri alacaklardır:
(a) Kritik prosedür adımlarının sistematik olarak tanımlanması da dahil olmak üzere, organik üretimin ve ürünlerin izin verilmeyen ürün veya maddelerle bulaşma risklerini belirlemek için orantılı ve uygun önlemleri uygulamaya koymak ve sürdürmek;
(b) Organik üretimin ve ürünlerin izin verilmeyen ürün veya maddelerle bulaşma risklerini önlemek için orantılı ve uygun önlemleri uygulamaya koymak ve sürdürmek;
(c) Bu tür önlemleri düzenli olarak gözden geçirmek ve uyarlamak; ve
(d) Organik, geçiş ve organik olmayan ürünlerin ayrılmasını sağlayan, bu Yönetmeliğin diğer ilgili gerekliliklerine uymak.
Yukarıda belirtilen hususları biraz daha açıklamak gerekirse;
bulaşma risklerini belirlemek için orantılı ve uygun önlemleri uygulamaya koymak ve sürdürmek,
bulaşma risklerini önlemek için orantılı ve uygun önlemleri uygulamaya koymak ve sürdürmek,
önlemleri düzenli olarak gözden geçirmek ve uyarlamak,
ilgili kurala uyum açısından çok önemlidir.
Organik olmayan komşu araziden bulaşma riski olup olmadığını belirlemek, bu belirlemeyi yaparken yetiştirilen ürünün riski, çevresel koşullar gibi önemli parametreleri de dikkate almak, ardından belirlenen riske uygun önlemler almak ve bu önlemleri sürdürmek, son olarak da alınan önlemlerin halen uygun olup olmadığını gözlemek, gerekli ise önlemleri arttırmak gereklidir.
(EU) 2021/2119-(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği uyarınca müteşebbis ve grup müteşebbislerden istenen belirli kayıtlar ve beyanlar ile sertifikaların verilmesi için teknik araçlar hakkında ayrıntılı kuralları sunan, 01 Aralık 2021 tarihli uygulama yönetmeliği, yine bu konuda önemli bir madde içermektedir. Buna göre;
Madde 2 Müteşebbis ve grup müteşebbisler tarafından tutulacak kayıtlar 2-b) ye göre; (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik uyarınca organik üretimde kullanılmasına izin verilmeyen ürün ve maddelerle bulaşmayı ve organik olmayan ürünlerle karışmayı önlemek üzere, müteşebbis ve grup müteşebbislerin orantılı ve uygun önlemleri aldığını doğrulayan belgeleri mevcut olmalıdır.
Yani; örneğin tampon bölgeden hasat edilen ürünlerin diğer organik ürünlere karıştırılmadığını ve konvansiyonel satıldığını kanıtlayan kayıtlar zorunludur. Üreticinin tampon bölgelerden hasat ettiği ürün miktarı üreticinin ve grup ise ek olarak grup operatörün kayıtlarında yer almalı, ayrı satışın belgeleri kontrol organına sunulmak üzere üretici dosyasında mevcut olmalıdır.
ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)
Diğer yönetmeliklerden farklı olarak ‘Tampon bölge’ yi doğrudan § 205.2’de tanımlamış ve durumu daha da netleştirmiştir.
Tampon bölge: Sertifikalı bir üretim faaliyeti veya üretim faaliyetinin bir bölümü ile organik yönetim altında olmayan bitişik bir arazi alanı arasında bulunan bir alan. Tampon bölge, bitişik arazi alanlarına uygulanan yasaklı maddelerin sertifikalı bir faaliyetin parçası olan bir alanla istenmeyen temas olasılığını önleyecek büyüklükte veya diğer özelliklerinde (örneğin, rüzgar kırıcılar veya hendekler) yeterli olmalıdır.
§ 205.202 Arazi gereklilikleri ‘c’ maddesinde organik arazilerde, yasaklanmış bir maddenin istenmeyen bir şekilde ürüne uygulanmasını veya organik yönetim altında olmayan bitişik araziye uygulanan yasaklanmış bir maddeyle teması önlemek için belirgin, tanımlanmış sınırlar ve tampon bölgeler oluşturulması gerektiği belirtilmektedir.
USDA NOP Yönetmeliğine göre müteşebbislerin kontrol organına başvuruları ile birlikte iletmeleri gerekli organik sistem planlarında da tampon bölgeleri hakkında ayrıntılı bilgi vermeleri beklenmektedir. Bir örneğine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz. Organik sistem planında tampon bölge ile ilgili verilen bilgiler kontrol sırasında kontrolör tarafından değerlendirilecektir.
https://www.ams.usda.gov/reports/organic-system-plan-template