Organik Tarımda Hayvan Gübresi Hesabı: 170 kg/ha N Sınırı
1) 170 kg/ha “saf azot” sınırı: AB ve Türkiye mevzuatı ne diyor?

AB (EU) Organik Mevzuatı

(AB) 2018/848 sayılı Yönetmelik (konsolide metin)  Ek II, Bölüm III,  Kısım I;

1.9.4. 91/676/EEC sayılı Direktifte tanımlandığı şekilde, geçiş ve organik üretim birimlerinde kullanılan toplam hayvan gübresi miktarı, kullanılan hektar başına yılda 170 kg azotu geçmeyecektir. Bu sınır yalnızca çiftlik gübresi, kurutulmuş çiftlik gübresi ve susuzlaştırılmış kümes hayvanı gübresi, kümes hayvanı gübresi de dahil olmak üzere kompostlanmış hayvan dışkısı, kompostlanmış çiftlik gübresi ve sıvı hayvan dışkısı kullanımına uygulanacaktır.

1.9.5. Tarımsal işletmelerin işletmecileri, organik üretim birimlerinden kalan fazla gübreyi yaymak amacıyla, yalnızca organik üretim kurallarına uyan diğer tarımsal işletmeler ve işletmelerin işletmecileriyle yazılı işbirliği anlaşmaları yapabilirler. 1.9.4. maddede belirtilen azami sınır, bu işbirliğine dahil olan tüm organik üretim birimleri esas alınarak hesaplanacaktır.

27676 Sayılı Org-TR Yönetmeliği
Md. 9(1)(c)(2); Organik üretimden gelen hayvan gübresi ya da organik materyallerin tercihen her ikisinin de kompost edilmiş olarak kullanılmasına izin verilir. Tarımsal kaynaklı azotun su kirliliğine neden olmasını önlemek amacıyla, organik bitkisel üretimde kullanılacak toplam hayvan gübresi miktarı 170 kg/N/ha/yılı geçemez. Bu limit sadece; çiftlik gübresi, kurutulmuş çiftlik gübresi, kurutulmuş kanatlı gübresi, kompost edilmiş hayvan dışkısı, kanatlı gübresi dâhil, kompost edilmiş çiftlik gübresi ve sıvı hayvan dışkısı kullanımında uygulanır.
Md 16(1)(ç);Hayvanlar, meralara veya açık hava gezinti alanlarına veya açık alanlara erişebilmelidir. Meralarda ve açık alanlarda birim alan başına düşen hayvan sayısı, üretim birimindeki bitkisel üretime yeterli hayvan gübresi sağlayabilecek şekilde sınırlı olmalıdır. Hayvan yoğunluğu yayılan azot miktarı bakımından, kullanılan tarımsal alanda 170 kg/N/ha /yıl’ı aşamayacak sayıda belirlenir. Bu miktar aşıldığında, müteşebbisin aynı bölgede başka bir alan edinmesi veya yetkilendirilmiş kuruluşun bilgisi dâhilinde komşu işletmelerden bu olanağı sağlaması gereklidir. Yetkilendirilmiş kuruluş çevre koruma maksadıyla hayvan yoğunluğunu azaltabilir.

Yani Her iki Yönetmelik neredeyse konuyu aynı şekilde ele almaktadır. Bu durumda üretici kullanmayı planladığı hayvan gübresinin 170 kg/ha /yıl sınırını aşmaması için ne kadar hayvan gübresi kullanması gerektiğini nasıl bilecek?

2)Hayvan Türlerine Göre Azot Oranları

Doğal olarak hayvan gübresindeki Azot oranının biliniyor olması gerekir fakat tahmin edebileceğiniz gibi Hayvan gübresindeki N miktarı hayvan türüne göre farklılık göstermektedir. O zaman hayvan türlerine göre N oranlarını nasıl,  veya nereden bulacağız? İşte burada küçük bir sorunumuz var, yönetmelikler N miktarı ile ilgili kısıtlamayı koymuş ama bu kuralın standart bir şekilde uygulanmasını sağlayabilecek genel geçer bir “hayvan türüne göre N yüzdeleri” ni gösterecek bir kaynak sunmamış.
Hayvan türüne göre N yüzdeleri ile ilgili internette bazı bilgiler bulmak mümkün. Bunlara örnek olarak aşağıdaki linkleri inceleyebilirsiniz;
Utah State Universitesi kaynaklı bilgi à Bakınız Tablo1,
*Minnesota Eyaleti Tarım Departmanı (MDA) à Bakınız Tablo3,
*Pennsylvania Eyalet Üniversitesi àBakınız Tablo1
*:Bu iki örnekte lb birimi kullanılmıştır. Rakamları incelerken “1 ton = 2000 lb” dönüşümünü yapmanız gerekecektir.

Ayrıca ChatGpt ye de bu soruyu sorduğunuzda ortalama miktarlardan oluşan bir yanıt veriyor, fakat bu bilgilerin hemen hiç birini genel geçer bir kaynak olarak kabul edebilmek mümkün olmamaktadır. Bunun sebebleri;

Büyük değişkenlik: N içeriği; hayvan türü, rasyon/diyet, altlık tipi (saman, talaş), barınak koşulları, depolama/olgunlaştırma, sıvı-seyrelme, uygulama yöntemi gibi birçok değişkene bağlı ciddi şekilde değişir.

Kayıplar: Depolama ve uygulama sürecinde amonyak uçuşması ve diğer yollarla N kaybı olur; literatürde ilk yıl bitkiye yarayışlı N’nin %10–80 aralığında değişebildiği örnekler vardır.

Tablo değerleri ortalamadır: Uzman kaynaklar ortalama N değerleri verir (ör. “sığır katı gübresi ~5–10 kg N/ton” gibi), fakat sahaya özgü analiz yapılmadıkça belirsizlik sürer.

3) Araziye uygulanan  Hayvan Gübresinin Azot Oranını Hesaplama

Bu kısıtlı bilgiler  ile biz bir örnek üzerinde kullanılması planlanan bir gübrenin N oranını ve 170 kg/ha/yıl sınırını geçip geçmediğini hesaplayalım.
bazı saha uygulamalarında sığır gübresi için yaklaşık %0,5 N varsayımı yaygındır. (Not: Samsun İl Md. “Organik Gübreler ve Önemi” kitapçığı bir örnek veri olarak taze sığır gübresinde %0,29 N raporlar; koşula bağlı olarak daha düşük/ yüksek olabilir.)
Örnek1; Sığır gübresinde %0,5 N kabulü”yle 10 ton gübre → 24,7 dönüm arazide sınırı aşıyor muyuz?

Verilenler
Arazi: 24,7 dönüm = 2,47 ha

Gübre miktarı: 10 ton (10.000 kg)

Toplam N yüzdesi varsayımı: %0,5

Adımlar

Toplam N (kg) = 10.000 kg × 0,005 = 50 kg N

Hektar başına N = 50 kg ÷ 2,47 ha ≈ 20,24 kg N/ha

Karar: 20,24 kg N/ha ≪ 170 kg/ha, yani sınır aşılmıyor.
Örnek 2: Kümes gübresi” ile hızlıca sınır aşımı

Senaryo

Arazi: 1 ha

Gübre: Broiler altlığı (katı) 10 ton

Tipik toplam N kabülü: %3 (0,03) — literatürde kümes gübresinin N’i sığıra göre belirgin yüksektir.

Hesap

Toplam N = 10.000 kg × 0,03 = 300 kg N

Hektar başına N = 300 kg N/ha → 170 kg/ha sınırı aşılır.

4) USDA NOP (ABD) organik kuralları hayvan gübresini nasıl ele alıyor?

USDA NOP (7 CFR §205.203) numarik bir 170 kg/ha N sınırı koymaz. Bunun yerine ham (kompostlanmamış) gübre uygulamalarına “90/120 gün” hasat aralığı kuralı getirir:

• Toprakla doğrudan temas eden yenilebilir ürünler için: uygulamadan ≥120 gün sonra hasat.
• Toprakla temas etmeyen yenilebilir ürünler için: uygulamadan ≥90 gün sonra hasat.

Kompost ve işlenmiş materyale ilişkin teknik kriterler de ayrıca verilir;
Aşağıdaki işlemleri gerçekleştirerek üretilen kompostlanmış bitkisel ve hayvansal materyaller:

(i) 25:1 ile 40:1 arasında bir başlangıç ​​C:N oranı oluşturulmuş; ve

(ii) Kap içi veya statik havalandırmalı yığın sistemi kullanılarak 3 gün boyunca 131 °F ile 170 °F arasında bir sıcaklık sağlanmış; veya

(iii) Bir yığın kompostlama sistemi kullanılarak 131 °F ile 170 °F arasında bir sıcaklık sağlanmış; bu süre zarfında materyaller en az beş kez çevrilmelidir.

5) Standartlar Açısından Azot Limitleri

KRAV:
Hektar başına ve yılda en fazla 170 kg azot gübre ile eklenebilir. (Seralar için geçerli değildir)
Bu ekleme, hayvan gübresindeki toplam azot miktarının ortalaması olarak hesaplanmalıdır. Hesaplama, hektar başına ortalama değer olarak KRAV sertifikalı tarım araziniz için rapor edilmelidir. (Daha ayrıntılı bilgi için bkz. KRAV standardı 4.6.8)

BİO SUISSE:
Uygulanan gübre miktarı araziye ve iklim koşullarına uyarlanmalıdır. Optimum koşullar altında hektar başına uygulanan toplam besin maddeleri, düşük rakımlı alanlarda gübrelenebilir arazi için hektar başına 2,5 hayvan gübresi birimine eşdeğeri aşmamalıdır. Bir çiftlik işletmesinde ortalama hayvan sayısını hesaplamak için, farklı parsellerdeki hayvan yoğunluğu dikkate alınmalıdır. Eğer bitkilerin daha yüksek girdi gerektirdiği kanıtlanırsa (Suisse-Bilanz yöntemine uygun olarak) örtü altı yetiştiricilikte, hektar başına 2,5 hayvan gübresi birimine (FL(10), yani 135 kg kullanılabilir azot) eşdeğer miktardan daha fazla uygulanabilir. (Daha ayrıntılı bilgi için bkz. Bio Suisse standardı 2.4.2.1)

DEMETER:
Tarla tarımı için – 112 kg N/ha/yıl’a kadar
Pazar bahçeleri(Bostanlar) için – 112 kg N/ha/yıl’a kadar
Çok yıllık bitkiler için – Kullanılan tüm gübre türlerinden uygulanan toplam azot miktarı, genel olarak 96 kg N/ha/yıl’ı, bağcılık için 50 kg N/ha/yıl’ı (üç yıllık ortalama olarak hesaplanmıştır) ve (sub)tropik bölgelerde çok yıllık bitkiler için 170 kg N/ha/yıl’ı (çiftliğin toplam alanına göre) geçemez. (Daha ayrıntılı bilgi için bkz. Demeter standardı 6.1.3.1)

NATURLAND:
Açık alanda sebze yetiştiriciliğinde, azot gübrelemesi sebze üretim alanlarında hektar başına ve yılda ortalama 110 kg N’yi aşmamalıdır. Seralarda ise, daha yüksek yetiştirme yoğunluğundan dolayı toprakta besinlerin daha fazla parçalanması nedeniyle, hektar başına yılda 110 kg’dan fazla gübre uygulaması bazı durumlarda Naturland ile görüşüldükten sonra kabul edilebilir. Aşırı veya yetersiz beslemeyi önlemek için toprağın veya yetiştirme ortamının besin ve organik madde içeriği en az üç yılda bir analiz edilmelidir. (Daha ayrıntılı bilgi için bkz. Naturland standardı PART B, III, 1.1)