Organik olarak üretilen ürünlerin bütünlüğünün korunması, organik tarım mevzuatlarının temel esaslarındandır ve organik veya geçiş ürünlerin bütünlüğünün korunması, üretim, hazırlık ve dağıtımın herhangi bir aşamasında özelliklerini etkileyen bir uygunsuzluk göstermemesini temin için, her aşamada izleme ve takip yeterliliğinin sağlanması ile mümkündür.

Organik olarak üretilen ürünlerin bütünlüğünün korunması amacıyla son yıllarda güncellenen/güçlendirilen pek çok Yönetmelik ve standartta, bu amaca yönelik olarak ilave edilen en önemli kavram ‘izlenebilirlik’ ve bu konu ile ilgili olarak akabinde ‘kütle denkliği’ dir.

Aşağıda bu konu ile ilgili olarak, bazı Yönetmelik tanım ve maddelerini sizlerle paylaşıyoruz:

(EU) 2021/1698–Üçüncü ülkelerde organik sertifikalı operatörler ve operatör grupları ile organik ürünler üzerinde kontroller yapmaya yetkili kontrol makamlarının ve kontrol kuruluşlarının tanınmasına ilişkin prosedürleri, denetimlerine ilişkin kuralları ve bu kontrol makamları ve kontrol kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek kontroller ve diğer faaliyetlerin kurallarını belirleyen, (EU) 2018/848’i tamamlayıcı yönetmelik, 22(3) maddesinin (b) bendindeki sınıflandırma kriterleri temelinde, kontrol makamı veya kontrol organı, uygunsuzluk durumlarını minör, major veya kritik olarak sınıflandırabilir.

Uygunsuzluk kategorisinin minör ve majör olduğu durumlarda; İzlenebilirlik sistemi, etkilenen ürünü/ürünleri tedarik zincirinde tespit edebilmektedir. Uygunsuzluk kategorisinin kritik olduğu durumlarda; Etkilenen ürünün/ürünlerin tedarik zincirinde yerini bulmak için izlenebilirlik sisteminden bilgi edinilemiyor ve ürünlerin organik üretime referans ile Birlik içinde piyasaya sürülmesi amacıyla üçüncü bir ülkeden ithal edilmesi engellenememektedir. (Bakınız (EU) 2021/1698 Ek IV)

Etkilenen ürünün/ürünlerin tedarik zincirinde yerini bulmak için izlenebilirlik sisteminden bilgi edinilemiyorsa, bu ürünlerin etiketlerinde ve reklamlarında organik üretime atıfta bulunulmaz ve satışı yasaklanır. Ek olarak, duruma göre müteşebbisin sertifika kapsamı sınırlandırılabilir, sertifikası askıya alınabilir veya geri çekilebilir.

Madde 9 Kontrolle dair genel hükümler’de; Üçüncü ülkelerdeki müteşebbis ve grup müteşebbisler tarafından (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğe uygunluğun doğrulanması için kontrol organları tarafından gerçekleştirilen kontrollerin en önemli aşamalarından biri, her hususta ‘izlenebilirlik’ kontrolü olarak belirtilmektedir.

Madde 11 Kontroller için yöntem ve teknikler’de; Bir kontrol otoritesi veya kontrol organı tarafından uygulanan kontrol yöntemleri ve teknikleri içinde, izlenebilirliğin ve kayıtlarının incelenmesi önemli bir yer tutmaktadır. Madde 11.2, yıllık fiziksel yerinde kontrolün, müteşebbis ve grup müteşebbislerin belgesel hesapları ve kontrol organı tarafından gerekli görülen diğer ilgili unsurların kontrolleri yoluyla gerçekleştirileceğini, izlenebilirlik ve kütle dengesi kontrolünü içereceğini belirtmektedir. Madde 11.3’te ise, İzlenebilirlik kontrolü ve kütle dengesi kontrolü amacıyla, ürünlerin, ürün gruplarının ve doğrulama altındaki sürenin seçiminin, kontrol organı tarafından yapılan bir risk değerlendirmesine dayalı olacağı açıklanmaktadır. Madde 11.4’e göre; Kontrol organı tarafından gerekli görülen diğer ilgili unsurların yanı sıra, izlenebilirlik kontrolü; stok ve mali kayıtlar dahil olmak üzere uygun belgelerle gerekçelendirilen aşağıdaki unsurları kapsayacaktır:

1. Tedarikçinin ve farklı olması halinde mal sahibinin veya satıcısının veya ürünlerin ihracatçısının adı ve adresi;
2. Alıcının ve farklı olması halinde, ürünlerin alıcısı veya ithalatçısının adı ve adresi;
3. (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 45(4) Maddesi uyarınca kabul edilen uygulama yasasına uygun olarak, tedarikçinin sertifikası;
4. (EU) 2018/848 Yönetmeliği Ek III’ün 2.1 maddesinin birinci paragrafında atıfta bulunulan bilgiler (Ürünlerin paketlenmesi ve diğer müteşebbislere veya birimlere taşınması sırasında verilmesi gerekli bilgiler)
5. Uygun parti tanımlaması;
6. İşleyiciler söz konusu olduğunda, dahili izlenebilirliğe izin vermek ve bileşenlerin organik durumunu garanti etmek için gerekli bilgiler.

Madde 11.5’e göre;Kütle dengesi kontrolü, ilgili yerlerde stok ve mali kayıtlar dahil olmak üzere uygun belgelerle gerekçelendirilen aşağıdaki unsurları kapsayacaktır:

1. Birime teslim edilen ürünlerin niteliği ve miktarları ve ilgili olduğunda, satın alınan malzemelerin ve bu tür malzemelerin kullanımı ve ilgili olduğunda, ürünlerin bileşimi;
2. Yerinde fiziksel kontrol de dahil olmak üzere tesiste depoda tutulan ürünlerin niteliği ve miktarı;
3. Müteşebbis veya grup müteşebbislerden çıkarak alıcının tesislerine veya depolama tesislerine giden ürünlerin niteliği ve miktarı;
4. Ürünü/ürünleri depolamadan veya fiziksel olarak işlemeden alan veya satan müteşebbis veya grup müteşebbisler söz konusu olduğunda, satın alınan ve satılan ürünlerin niteliği ve miktarı;
5. Önceki yıl elde edilen, toplanan veya hasat edilen ürünlerin verimi;
6. Cari yıl boyunca elde edilen, toplanan veya hasat edilen ürünlerin tahmini veya gerçek verimi;
7. Cari ve önceki yıl boyunca yönetilen çiftlik hayvanlarının sayısı ve/veya ağırlığı;
8. Üretim, hazırlama ve dağıtımın herhangi bir aşamasında ürün miktarındaki herhangi bir kayıp, artış veya azalma;
9. Organik ve organik olmayan ürünler açısından işletmenin toplam çıktısı

Örnek bir kütle denkliği hesaplama formuna web sayfamızdaki ‘dokümanlar’ sekmesinden ulaşabilirsiniz.

(EU) 2021/279-Organik üretimde ve organik ürünlerin etiketlenmesinde, izlenebilirliği ve uyumu sağlamaya yönelik kontroller ve diğer önlemler ilgili olarak (EU) 2018/848’in uygulanması için ayrıntılı kuralları sunan uygulama yönetmeliği; Madde 1-2/b’ye göre; Müteşebbis, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 28(2)(d) maddesi uyarınca yetkili makamı veya uygun olduğu durumlarda kontrol makamını veya kontrol organını doğrulanmış olduğu bir şüphe hakkında bilgilendirdiğinde veya şüphenin giderilemediği durumlarda, yapması gerekli en önemli adımlardan biri de etkilenen ürüne dair tüm izlenebilirliği sunmasıdır.

27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği’nde Madde 5 Organik Tarımın Genel Kuralları başlığı altında; ‘Organik tarım faaliyetlerinin tüm aşamaları kayıt altına alınarak izlenebilirlik temin edilir’ denmektedir.

Madde 42 Müteşebbisin sorumlulukları ve uygulanacak yaptırımlar başlığı altında; Müteşebbisin, bütün organik tarım faaliyetlerinin izlenebilirliği ile ilgili her türlü kayıtları tutmak ve denetim esnasında yetkilendirilmiş kuruluşa ibraz etmek zorunda olduğu ve bunun yerine getirilmemesi durumunda kontrol organının yürütüleceği süreç açıklanmaktadır. 

Birleşik Devletler Tarım Bakanlığı Ulusal Organik Programı (USDA-NOP),

19 Mart 2024’ten itibaren yürürlükte olan SOE (Strengthening Organic Enforcement=Organik Uygulamanın Güçlendirilmesi) ile tanımlara ‘Tedarik zinciri izlenebilirlik denetimi’ni eklemiş, kontrolün risk bazlı izlenebilirlik ve kütle denkliği denetimini de kapsaması gerekliliği ilave edilmiştir (bkz. § 205.501 Akreditasyon için genel gereklilikler)

Buna göre Tedarik zinciri izlenebilirlik denetimi: Bir tarımsal ürünün USDA NOP’a uygunluğunu doğrulamak için bir tedarik zinciri boyunca hareketini, satışını, muhafazasını, elleçlenmesini ve organik durumunu belirleme ve izleme sürecidir.