Organik Ürünlerde Etiketleme: Tüketicinin Bilmesi Gerekenler

Organik ürün satın alırken tüketicilerin en çok dikkat etmesi gereken unsurlardan biri etiketlerdir. Türkiye’de organik ürünlerin üretiminden pazarlanmasına kadar tüm süreçler, 27676 Sayılı Organik Tarım’ın Esasları ve Uygulamasına İlişkin Yönetmelik (Bundan sonra Yönetmelik olarak anılacaktır) ile düzenlenmiştir. Bu yazıda, yalnızca bu Yönetmelik kapsamında geçerli olan etiketleme kurallarını sizler için özetledik.

Organik Ürün Etiketi Nedir?

Yönetmeliğe göre organik ürün etiketi; ürün veya ambalaj üzerinde yer alan, ürünü tanıtan ya da içeriğini belirten her türlü yazılı veya basılı bilgi, marka, sembol ya da işarettir. Kısacası, bir ürünün gerçekten organik olup olmadığını anlamanın en güvenilir yolu etiketine bakmaktır.

Geçiş Süreci Ürünleri

Organik tarıma başlayan üreticilerin ürünleri hemen “organik” kabul edilmez. Belirli bir geçiş süreci vardır. Bitkisel üretimde bu süre en az 12 aydır. Bu dönemde elde edilen ürünler “Organik Tarım Geçiş Süreci Ürünüdür” etiketiyle satılır. Ancak hayvansal ürünlerde bu ifade kullanılamaz ve organik çağrıştıran ibarelere yer verilemez.

Bitkisel Kaynaklı Geçiş Süreci Ürünlerinde Etiketleme

• Etikette “Organik Tarım Geçiş Süreci Ürünüdür” ibaresi yer almalı.
• “Organik” ve “geçiş süreci” ifadeleri aynı renk, punto ve yazı stilinde olmalı.
• Organik ürün logosu bu ürünlerde kullanılmaz.
• Etiket üzerinde yetkilendirilmiş kuruluşun adı, logosu, kod numarası ve müteşebbis veya ürün sertifika numarası bulunmalıdır.
• Nihai ürün içeriğinde yalnızca bir tane tarımsal kaynaklı ürün bulunmalıdır.

Organik Ürünlerin Etiketlenmesi

Tamamen organik ürünlerde ise farklı kurallar geçerlidir:

• Ürünün sahibi (müteşebbis) belirtilir.
• Türkiye’de üretilen organik ürünlerde, yönetmeliğin ekinde yer alan organik ürün logosu bulunur.
• Yetkilendirilmiş kuruluşun adı, logosu, kod numarası ve müteşebbis veya ürün sertifika numarası etikette yer alır.
• Ürün etiketinde mutlaka “Organik” ibaresi bulunur.
• 27676 Sayılı TR Organik Tarım Yönetmeliği’ ne uygun olarak üretildiği, ithal edilen ürünlerde ise bu Yönetmeliğe uygunluğunun kontrol edilerek yeniden sertifikalandırıldığı belirtilir.

Organik olmayan ürünlerde ise tüketiciyi yanıltacak şekilde bio, biyo, eco, eko, org gibi ifadeler ön ek, son ek veya tek başına kullanılamaz. Bu durum ithal ürünler için de geçerlidir.

İşlenmiş Organik Ürünlerde Etiketleme

• İşlenmiş bir ürünün organik kabul edilebilmesi için içeriğindeki tarımsal kökenli bileşenlerin en az %95’inin organik olması gerekir.
• Şarapta organik üzüm kullanılmışsa etikette “Organik Üzümden İmal Edilen Şarap” ifadesi yer alır.
• Organik içerik ile konvansiyonel içerik aynı üründe bir arada bulunamaz.

• Maya ve maya ürünleri tarımsal kaynaklı içerikler olarak hesap edilir.

• Bir ürünün temel olarak tarımsal menşeli içeriklerden üretilmiş olup olmadığının tespitinde, eklenmiş su ve tuz dikkate alınmamalıdır.

• Ağırlığının % 95 inin organik olması koşulu ile Yönetmeliğin Ek-8’inin 1 inci bölümünde verilen kod numarası sütununun üstünde (*) ile işaretli gıda katkıları tarımsal kökenli gıda girdileri olarak hesaplamalara katılır.
• Konvansiyonel ürünlerin üretiminde organik tarım metoduyla üretilen ürün kullanılması halinde “% X” oranlarıyla birlikte “Organik Tarım Metoduyla Üretilmiştir” şeklinde ifade edilir ve bu ifade, içindekiler kısmında yer alan diğer maddeler ile aynı renk, punto ve yazım tarzında olur. Bu ürünlerde organik ürün logosu kullanılmaz.

• Ürün içeriğinde bulunan organik olarak üretilmeyen tarımsal kaynaklı diğer maddeler Yönetmeliğin Ek-9’unun 1 inci bölümünde yer almış olmalıdır.
• Ürün, tarımsal kaynaklı olmayan gıda maddelerini kullanmayı gerektiriyorsa yalnızca Yönetmeliğin Ek-8’inin 1 inci bölümünde listelenen taşıyıcılar dahil gıda katkılarını içerir.
• Tarımsal orijinli ürün veya türevlerinin işlem görmesi gerekiyorsa Yönetmeliğin Ek-8’in 2 nci bölümünde listelenen ürünlerle işlem görmüş olması gereklidir.

Etikette Yer Alması Zorunlu Bilgiler

• Hazır ambalajlı gıda ve yem etiketinde, ek-10’da belirtilen organik ürün logosu ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşa verilen kod numarası bulunur..

• Bu Yönetmelik hükümlerine göre üretilmeyen ve yeniden sertifikalandırılması yapılmayan ithal ürünlerde ek-10’da belirtilen organik ürün logosu kullanılmaz.
• Eğer ürün hem Türkiye’de hem başka bir ülkede organik üretim kapsamında üretilmişse, hammaddenin menşei etikette belirtilmek şartıyla Yönetmeliğin Ek-10’unda belirtilen organik ürün logosu kullanılır
• Tarımsal hammaddenin tamamı başka bir ülkede üretilmiş ve sertifikalandırılmışsa, Türkiye’de işlendikten sonra Yönetmeliğin Ek-10’unda belirtilen organik ürün logosu kullanılır.

27676 Sayılı TR Organik Tarım Yönetmeliği Madde 29 agöre; Organik ve geçiş süreci ürünlerinin etiketlenmesinde 29/12/2011 tarihli ve 28157 (3.mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği hükümleri ile Bakanlığın ilgili mevzuatında yer alan hükümlerle de uyulması gerekir.
Yukarıda belirtilen Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği Madde 8 ise zorunlu etiket bilgilerini aşağıdaki gibi tanımlar;

a) Gıdanın adı,

b) Bileşenler listesi,

c) 21 inci maddede belirtilen alerjen bileşenler veya alerjen işlem yardımcıları,

ç) 22 nci maddede belirtilen bileşenler veya bileşen gruplarının miktarı,

d) Gıdanın net miktarı,

e) Tavsiye edilen tüketim tarihi veya mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen gıdalarda son tüketim tarihi,

f) Özel muhafaza koşulları ve/veya kullanım koşulları,

g) Üreticinin veya ambalajlayıcının veya ithalatçının veya dağıtıcının adı veya ticari unvanı ve adresi,

ğ) Kayıt işlemine tabi olan üreticinin veya ambalajlayıcının işletme kayıt numarası,

h) Menşei ülke,

ı) Kullanım bilgisi olmadığında gıdanın uygun şekilde tüketimi mümkün değilse, gıdanın kullanım talimatı,

i) Hacmen % 1,2’den fazla alkol içeren içeceklerde hacmen gerçek alkol miktarı.

Yazımızın öne çıkarılmış görseli, 27676 Sayılı TR Organik Tarım Yönetmeliği ve Yukarıda adı geçen Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği hükümlerine göre, organik ve geçiş dönemi ürünü etiketinde olması gereken bilgileri içermektedir.

Tüketici İçin Pratik İpuçları

• Logoya dikkat edin: Üzerinde T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenmiş organik ürün logosu olmayan ürünleri “organik” kabul etmeyin.
• Sertifika bilgilerini kontrol edin: Etikette mutlaka yetkilendirilmiş kuruluşun adı, kodu ve müteşebbis veya ürün sertifika numarası yer almalı.
• Şüpheli ifadelerden uzak durun: “Doğal”, “köy ürünü”, “hormonsuz” gibi ifadeler tek başına organik anlamına gelmez.
• İthal ürünlerde ekstra dikkat: Yeniden sertifikalandırılmamış ithal ürünlerde organik ürün logosu bulunamaz.
• Ambalaj tasarımına kanmayın: Organik olmayan ürünlerde etiket ve ambalaj, organik ürünleri çağrıştıracak şekilde tasarlanamaz.

Sonuç

Organik ürün alışverişi yaparken etiket, tüketici için en önemli güvence kaynağıdır. Türkiye’de organik ürünlerin etiketlenmesi 27676 Sayılı Yönetmelik ile net kurallara bağlanmıştır. Bu kurallar sayesinde hem üreticiler haksız rekabetten korunur hem de tüketici gerçek organik ürünlere ulaşır.