Organik tarım metotlarına uygun olarak üretilen ürünlerin ‘işlenmesi’, bir organik tarım faaliyetidir. Organik üretim kurallarına göre üretilen ürünlerin, Türkiye’de işleme faaliyeti yapacak bir müteşebbiste işlenmesi planlandığında; 27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği, Madde 6 Organik tarıma başlama esaslarına göre;

1-a-3) Gıda işletmelerinin 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik hükümleri gereğince, İşletme Kayıt Belgesi veya İşletme Onay Belgesi sunmaları,

1-a-4) Yem işletmelerinin 27/12/2011 tarihli ve 28155 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Yem Hijyeni Yönetmeliği gereğince, İşletme Kayıt Belgesi veya İşletme Onay Belgesi sunmaları gereklidir.

‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği Madde 28

(1) Organik ürünlerin işlenmesi ve ambalajlanması esaslarına göre, Organik ürünlerin işlenmesi ve ambalajlanmasında 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu hükümleri ile birlikte aşağıdaki kurallara uyulur.

a) İşlenmiş yem veya gıda üreten müteşebbisler veya fason işleyiciler kritik işleme basamaklarının sistematik tanımlanmasına dayanan uygun prosedürler oluşturur ve bunları güncellerler. Prosedürlerin uygulanması işlenmiş ürünlerin organik üretim kurallarına uygunluğunu her zaman garanti etmelidir.

b) Müteşebbis veya fason işleyiciler organik ürünün işlenmesi esnasında, bu Yönetmeliğe uygun olmayan ürünlerle karışma ya da bulaşmasını önleyecek ve ürünün organik niteliğini koruyacak gerekli tedbirleri alır ve yetkilendirilmiş kuruluşa bildirerek güncel kayıtlı tüm işlemlere ve işlenmiş miktarlara erişimini sağlar.

c) Müteşebbis, organik olmayan ürünleri işlemesi veya depolaması halinde, tüm işlem tamamlanıncaya kadar faaliyetlerini ayrı yerde veya ayrı zamanda gerçekleştirir. İzin verilmeyen maddeler veya ürünlerle bulaşma riskinden kaçınmak için koruyucu önlemler alır. Uygun hijyen tedbirleri uygulayarak, bunların etkinliğini izler ve kayıt altına alır.

ç) Müteşebbis organik olmayan ürünlerle olası karışma ve değişmelere karşı gerekli önlemleri alması ve organik ürünlerin tanımlanmasını sağlaması halinde, organik ve organik olmayan ürünleri aynı zamanda depolayabilir. Müteşebbis ürünlerin hasat günleri, saatleri, devreleri ve kabul tarih ve zaman bilgilerine ait kayıtları tutar ve yetkilendirilmiş kuruluşa verir.

d) Gıda ve yem işlemesinde kullanılan katkı maddeleri, işlem yardımcıları, diğer maddeler ve bileşenler ile tütsüleme gibi işleme uygulamaları iyi üretim uygulamaları prensiplerine uygun olmalıdır.

e) Şarap dışındaki organik ürünlerin işlenmesinde; bu Yönetmeliğin Ek-8’inde belirtilen İşlenmiş Organik Gıdaların, Mayaların ve Maya Ürünlerinin Üretilmesinde Kullanılacak Maddeler ve Ürünler, normalde gıdaların işlenmesinde kullanılan mikroorganizma ve enzim preparatları, doğal aromalı maddeler ve preparatları, içme suyu ve tuz, et ve yumurta damgalarının renkleri, yasal izin verilen mineraller, vitaminler ve aminoasitler kullanılır.

f) Organik gıda yemin ya da ham maddelerin işlenmesinde iyonlaştırıcı radyasyon kullanımı yasaktır.

g) Organik ürün, genetik yapısı değiştirilmiş organizma veya bu organizmalardan elde edilen ürünler kullanılmadan üretilir.

ğ) Ürünün gerçek doğası hakkında yanlış anlamalara yol açmayan işleme metotları ve ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. Organik gıdalar tercihen biyolojik, mekanik ve fiziksel metotlar kullanarak işlenir.

h) Organik tarım metoduyla üretilen bitkisel, hayvansal ve su ürünleri ile organik hammadde, yarı mamul veya mamul madde halinde ambalajlanırken organik ürün niteliği bozulmamalıdır.

(2) Organik ürünlerin ambalajlanmasında kullanılan tüm madde ve malzemelerde 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, (EU) 2018/848 sayılı 30 Mayıs 2018 tarihli Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’nde işlenmiş gıda üretim kurallarının genel çerçevesi Madde 16’da belirtilmekte, organik gıda ve organik yem için spesifik prensipler ise Madde 7 ve 8’de belirtilmektedir.

Önemli: İşlenmiş organik gıdaların üretimi, tasarlanmış nanomalzemeler içeren veya bunlardan oluşan gıdaların hariç tutulması esasına dayanacaktır. Organik gıda ve yemlerin özenle, tercihen biyolojik, mekanik ve fiziksel yöntemlerin kullanımıyla işlenmesi gereklidir.

Ayrıntılı kurallar ise, (EU)2018/848 Ek II, Kısım IV’de listelenmektedir. Önemli kurallar aşağıda belirtilmektedir, daha fazlası için lütfen (EU)2018/848 Ek II, Kısım IV’e bakınız.

• Gıda katkı maddeleri, işleme yardımcı maddeleri ve gıdaların işlenmesinde kullanılan diğer maddeler ve bileşenler ve tütsülemek gibi uygulanan herhangi bir işleme uygulaması, iyi üretim uygulaması ilkelerine uygun olacaktır
• Organik gıdaların işlenmesi ve depolanması sırasında kaybolan özellikleri yeniden oluşturan, Organik gıdanın işlenmesindeki ihmalin sonuçlarını düzelten veya organik gıda olarak pazarlanması amaçlanan ürünlerin gerçek doğası konusunda yanıltıcı olabilecek, ürünler, maddeler ve teknikler kullanılmayacaktır
• Gıdaların işlenmesinde (EU) 1334/2008 sayılı Yönetmeliğin 3(2) Maddesinin (c) ve (d)(i) bentlerinde tanımlanan, 16(2), (3) ve (4) maddeleri uyarınca doğal aroma verici maddeler veya doğal aroma verici müstahzarlar olarak etiketlenmiş olan maddeler ve ürünler kullanılabilir
• Müteşebbisler, gıda üretiminde kullanılan her türlü girdinin kaydını tutacaktır. Kompozit ürünlerin üretilmesi durumunda, girdi ve çıktı miktarlarını gösteren eksiksiz reçeteler/formüller yetkili kurum veya kontrol organı için hazır bulundurulur

Ek olarak; (EU)2018/848 Ek II, Kısım I Bitkisel Üretim Kuralları 1.13 maddesinde; hasat edilen ürünlerin arazide hazırlanması aşamasında geçerli kurallar belirtilmekte ve Kısım IV’deki 1.2, 1.3, 1.4, 1.5 ve 2.2.3 maddelerine atıf yapılmaktadır. Buna göre; arazilerde yapılan hazırlamalarda*,

1.2. müteşebbisler, kritik işleme adımlarının sistematik olarak tanımlanmasına dayalı uygun prosedürleri oluşturmalı ve güncellemelidir

1.3. prosedürler, üretilen işlenmiş ürünlerin her zaman bu Yönetmeliğe uygun olmasını sağlayacaktır

1.4. Müteşebbisler, madde 1.2’de atıfta bulunulan prosedürlere uyacak ve bunları uygulayacaktır ve (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik Madde 28’e halel getirmeksizin, aşağıdakileri yerine getirecektir:

(a) Önleyici faaliyetleri uygulamak ve bu önlemlerin kayıtlarını tutmak;

(b) Uygun temizlik önlemleri sağlamak, etkinliklerini izlemek ve bu işlemlerin kayıtlarını tutmak;

(c) Organik olmayan ürünlerin organik üretime atıfta bulunan bir işaretleme ile piyasaya sürülmediğini garanti etmek.

1.5. İşlenmiş organik, geçiş ve organik olmayan ürünlerin hazırlanması, zaman veya mekân olarak birbirinden ayrı tutulacaktır

2.2.3. Sadece (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik 24. madde uyarınca işlemede kullanılmasına izin verilen temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri bu amaçla kullanılacaktır. Müteşebbisler, her bir ürünün kullanıldığı tarihler, ürünün adı, etken maddeleri ve kullanımın yeri dahil olmak üzere bu ürünlerin kullanımının kayıtlarını tutacaktır.

*: (EU)2018/848’e göre ‘hazırlama’: organik veya geçiş sürecindeki ürünlerin işlenmesi işlemlerini veya işlenmemiş bir ürün üzerinde, ilk ürünü değiştirmeden gerçekleştirilen herhangi bir diğer işlemi (örneğin kesme, kesme, temizleme veya öğütme) ve organik üretimle ilgili olarak paketleme, etiketleme veya etiketlemede yapılan değişiklikleri ifade eder.

Birleşik Devletler Tarım Bakanlığı Ulusal Organik Programı (USDA-NOP), 19 Mart 2024’ten itibaren yürürlükte olan SOE (Strengthening Organic Enforcement=Organik Uygulamanın Güçlendirilmesi) ile tanımlarda güncelleme yapmıştır ve işleme/işleme yapan müteşebbis gibi tanımlar da güncellenmiştir.

İşleme. Tarım ürünlerini satmak, işlemek veya paketlemek, belirtilenlerle sınırlı olmamak üzere ayrıca dahil olanlar; ticaret, satışa olanak sağlamak veya bir satıcı veya kendi adına ticaret yapmak, Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderim, Amerika Birleşik Devletleri’nde satış için ihracat, birleştirme, kümeleme, ayırma, bir forma sokma, bir muamele, paketleme, konteynıra yerleştirme, yeniden paketleme, etiketleme, depolama, teslim alma veya yükleme

İşleme yapan müteşebbis. Tarım ürünlerini işlemeyen tarımsal ürün nihai perakendecileri hariç, tarımsal ürünleri işleyen her türlü müteşebbis.

• 205.100(a)’ya göre; § 205.101’de belirtilen muaf tutulan işlemler dışında, “Yüzde 100 organik”, “organik” veya “organik ile yapılmış” olarak satılması, etiketlenmesi veya temsil edilmesi amaçlanan tarımsal ürünleri işleyen her işleme birimi veya işleme biriminin belirli bir kısmı USDA-NOP ‘E’ bölümündeki hükümlere göre sertifikalandırılmalı ve Yönetmeliğin uygulanabilir diğer tüm gerekliliklerini karşılamalıdır.
• 205.201’e göre, § 205.101’de belirtilen muaf tutulan işlemler dışında, işleme yapan müteşebbis, tarımsal ürünleri “Yüzde 100 organik”, “organik” veya “organik ile yapılmış” olarak satılması, etiketlenmesi veya temsil edilmesi amaçlanan tarımsal ürünleri satmayı, etiketlemeyi veya temsil etmeyi amaçlıyorsa işleyici, akredite bir kontrol organı tarafından kabul edilen bir organik işleme sistem planı (OSP) geliştirmelidir. Lütfen OSP ayrıntıları için § 205.201’e bakınız.
• 205.270 Organik işleme gerekliliklerini belirtir. a) Belirtilenler ile sınırlı olmamak üzere; pişirme, fırınlama, kürleme, ısıtma, kurutma, karıştırma, öğütme, çalkalama, ayırma, damıtma, özünü çıkarma, kesim, kesme, fermente etme, içini çıkarma, muhafaza etme, suyunu giderme, dondurma, soğutma veya başka şekilde imalat ve paketleme, konserveleme, kavanozlama, gıdanın bir kap içine kapatılması, bozulmayı geciktirmek veya tarım ürününü pazara hazırlamak amacıyla, organik olarak üretilmiş bir tarım ürününü işlemek için mekanik veya biyolojik yöntemler kullanılabilir.

205. b) İşlenmiş bir tarım ürününde, § 205.605 kapsamında izin verilen tarımsal olmayan maddeler ve § 205.606 kapsamında izin verilen organik olmayan tarım ürünleri kullanılabilir.

• 205.272 yasaklı maddelerle karışma ve bulaşmanın önlenmesi için kuralları belirlemektedir.
  a) Organik işleme yapan müteşebbisler, organik ve organik olmayan ürünlerin karışmasını önlemek ve organik ürünleri, yasaklı maddelerle temastan korumak için gerekli önlemleri almalıdır
  b) Sentetik fungisit, koruyucu veya dezenfektan içeren ambalaj malzemeleri ile saklama kapları veya kutuları, herhangi bir maddeyle temas etmiş bir torba veya kabın, organik olarak üretilmiş bir ürün veya bileşenin organik bütünlüğünü bozacak şekilde kullanılması veya yeniden kullanılması yasaktır.