TR Organik Tarım Yönetmeliğinde “geçiş” kelimesini arattığımızda 76 tane sonuç vermektedir. Diğer Yönetmelik ve standartlar için de durum benzerdir. “geçiş” kelimesinin yönetmeliklerde bu kadar sık kullanılmasının nedeni; etiketleme, tohum kullanımı, bal mumu kullanımı, rasyon kuru maddesi içeriği, vs.. gibi bir çok farklı konuda “geçiş” kavramının büyük önem arz etmesindendir.
Organik tarıma geçiş tarihinin belirlenmesi, üretim planlamasının en kritik adımlarından biridir. Yönetmelikler, genellikle tek yıllık ve çok yıllık bitkiler, yem bitkileri, hayvancılık gibi farklı ürün kategorileri için ayrı geçiş süreleri tanımlar. Bu nedenle, özellikle sertifikalı organik üretimi de içeren bir plan hazırlanırken, geçiş tarihinin dikkatle organize edilmesi gerekir. Eğer geçiş süresinde bir kısaltma söz konusu değilse, genellikle sözleşmenin imzalandığı tarih geçiş tarihi olarak kabul edilir. Ancak bu tarihin yanlış planlanması, üreticinin ürününü organik olarak sertifikalandırabilmesini bir yıl geciktirebilecek kadar önemli bir hataya yol açabilir.
Geçiş tarihinin belirlenmesi ile ilgili pratik bilgilere geçmeden önce gelin, yönetmeliklerin geçiş sürelerini nasıl ele aldıklarını hatırlayalım;
- 27676 Sayılı Organik Tarım’ ın Esasları ve Uygulamasına İlişkin Yönetmelik
TR Organik Tarım Yönetmeliği, Madde 4 (1)(ğ) de geçiş sürecini “Bu Yönetmelik hükümlerine göre faaliyete başlanmasından, ürünün organik olarak sertifikalandırılmasına kadar geçen dönemi,” şeklinde tanımlamaktadır.
Madde 7 de ise Geçiş süreci ile ilgili işlemler’ i tanımlar. Buna göre;
- a) Organik tarım faaliyeti yapılan alanlar, hayvanlar, arılar ve su ürünleri geçiş sürecine alınır. Bitkisel üretimde organik tarıma başlanmasından on iki ay sonra elde edilen ürünler geçiş süreci ürünü olarak değerlendirilir. Geçiş süreci ürünü, “Organik tarım geçiş süreci ürünüdür” etiketiyle pazarlanır. Ancak, geçiş sürecinde bulunan hayvanlardan elde edilen ürünler geçiş süreci ürünü olarak pazarlanamaz, reklam ve etiketlerinde organik tarımı çağrıştıran ifadeler kullanılamaz.
b) Organik tarım geçiş süreci kapsamında bu Yönetmelikteki tüm kurallar uygulanır.
c) Kısmen organik tarım yapılan ya da organik tarıma geçiş sürecinde bulunan bir çiftlik ya da üretim biriminde, çiftçi organik olarak üretilen ürünler ile geçiş süreci ürünleri ve hayvanları birbirinden ayırt edilebilecek şekilde tutar ve bu ayrımı gösterecek kayıtlara sahip olur.
Madde 8(1)(b) ise bitkisel üretimde geçiş döneminin net bir tanımını yapar. Buna göre; Organik olarak değerlendirilecek bitkisel ürünler için, tek yıllık bitkilerde ekim tarihinden itibaren en az iki yıl, mera ve yem bitkilerinde yem olarak kullanılmasından önce en az iki yıl, yem bitkisi dışındaki çok yıllık bitkilerde ise ilk organik ürün hasadından önce üç yıllık geçiş sürecinin uygulanması gerekir. Pratik olarak ele alacağımız geçiş tarihi belirleme sürecinde en önemli nokta burada anlatılan metodolojidir.
Madde 13(1)(ç)(4) e göre ise; doğadan toplanan ürünlerde geçiş süreci uygulanmaz.
- (EU) 2018/848 Sayılı AB Organik Tarım Yönetmeliği
(EU) 2018/848 Sayılı AB Organik Tarım Yönetmeliğinde tanımlamaların yer aldığı Madde 3(6) ya göre; “Geçiş Süreci”, bu Yönetmeliğin organik üretime ilişkin hükümlerinin uygulanacağı belirli bir süre içerisinde organik olmayan üretimden organik üretime geçişi ifade eder;
Madde 10(4)’ e göre; Geçiş sürecinde üretilen ürünler organik ürün veya geçiş dönemi ürün olarak pazarlanamaz.
Ancak, geçiş süresi içerisinde ve 1 inci fıkraya uygun olarak üretilen aşağıdaki ürünler geçiş ürünü olarak pazarlanabilir:
(a) en az 12 aylık bir geçiş süresine uyulması kaydıyla bitkisel üretim materyali;
(b) Bitkisel kökenli gıda ürünleri ve bitkisel kökenli yem ürünleri, ürünün yalnızca bir tarımsal ürün bileşeni içermesi ve hasattan önce en az 12 aylık bir geçiş süresine uyulması koşuluyla.
Ek II, Bölüm I, 1.7.1’ e göre; Bitki ve bitkisel ürünlerin organik ürün olarak kabul edilebilmesi için, parsellere ekimden önceki en az iki yıllık geçiş döneminde, çayır ve mera bitkileri ile çok yıllık yem bitkileri için organik yem olarak kullanılmasından önceki en az iki yıllık dönemde, yem bitkileri dışındaki çok yıllık bitkiler için organik ürünlerin ilk hasadından önceki en az üç yıllık dönemde bu Yönetmelikte yer alan üretim kurallarının uygulanmış olması gerekir.
- ABD Ulusal Organik Programı (NOP)
7 CFR §205.202 ye göre; hasat edilen ürünlerin satılması, etiketlenmesi veya “organik” olarak sunulması amaçlanan herhangi bir tarla veya çiftlik parseli:
( A )§§ 205.203 ila 205.206 hükümlerine uygun olarak yönetilmeli;
( B )§ 205.105’te listelendiği gibi, ürünün hasadından hemen önceki 3 yıllık süre boyunca hiçbir yasaklı madde uygulanmamış olmalıdır.
AB ve TR Yönetmeliklerinde yer alan, farklı ürün gruplarına göre (tek yıllık, çok yıllık, yem bitkileri) ayrı geçiş süreleri düzenlenmemiştir. NOP yönetmeliğinde TR ve AB yönetmeliklerinde olduğu gibi geçiş dönemi ürünün hangi şartlarda sertifikalanacağına dair bir tanımlama da mevcut değildir. Buradan çıkaracağımız sonuca göre NOP Yönetmeliğine göre bir ürünü geçiş dönemi ürün olarak etiketleme ve sertifikalanma şansı yoktur.
GEÇİŞ TARİHİNİN BELİRLENMESİ
Çeşitli yönetmelikler kapsamında geçiş dönemleri ile ilgili ayrıntıları özetledikten sonra şimdi pratik örneklerle konuyu somutlaştırabiliriz;
Anacak konuyu açmadan önce bir hatırlatma yapmak isteriz. Bu yazımızda anlattığımız hususlar geçiş süresi kısaltma konusu ile karıştırılmamalıdır. Geçiş süresi kısaltma bu yazımızdaki açıklanan ekimden önceki 2 yıl ya da hasattan sonraki 3 yıllık geçiş sürelerini, belirli şartlar altında kısaltmak ile ilgili idi. Bu yazımızda ise geçiş süresi kısaltma söz konusu olmadan, normal şartlardaki geçiş süreleri ele alınmıştır. Geçiş Süresi kısaltma ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için ilgili sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Geçiş Tarihi ile ilgili bazı örnekler;
Aşağıdaki örnekler; üreticinin organik tarıma başladıktan sonra tüm uygulamalarını ilgili yönetmeliklere uygun olarak yaptığını ve ifade edilen süreçler boyunca sertifikalanmayı olumsuz etkileyecek bir uygunsuzluğunun olmadığı varsayımı üzerine kurgulanmıştır.
Örnek olarak incir arazimizde organik tarım yapmaya karar verdik;
KSK (Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşu) ile sözleşme imzaladığımız tarih 20 Nisan 2025. KSK Mayıs 2025 tarihinde ilk denetimini yaptı ve 20 Nisan tarihinden sonraki tarımsal uygulamaların yönetmeliklere uygunluğunu teyit etti. Bölge için hasadın başladığı tarih olarak 25 Ağustos 2025 diyelim. Buna göre bu işletmenin Organik Tarıma geçtiği tarih 20 Nisan 2025 olarak kayıt altına alınabilir. Tabii unutmamak gereken konu bu tarihin ilgili KSK’ nın geçiş tarihi belirleme ile ilgili prosedürü ve yaptığı denetimlerden elde edeceği sonuçlara göre değişebileceği gerçeğidir.
Bu durumda bu işetme, TR ve AB Yönetmelikleri kapsamında; 20 Nisan 2026 tarihinden sonra hasat edeceği ürünleri “geçiş dönemi ürün” olarak, 20 Nisan 2028 tarihinden sonra hasat edeceği ürünleri ise “organik ürün olarak” pazarlayabilir.
NOP Yönetmeliğine göre ise; 20 Nisan 2028 tarihinden sonra hasat edeceği ürünleri “organik ürün olarak” pazarlayabilir. Geçiş dönemi ürün sertifikalanması söz konusu değil.
Bu işletmenin KSK ile sözleşme imzaladığı tarih ürünün haşatından sonraki bir tarih (mesela 10 Eylül 2025) olsaydı. Kontrol kuruluşu muhtemelen ilk denetimini 2026 yazında yapacak ve 2027 hasadından itibaren geçiş dönemi ürünü ve 2029 hasadından itibaren organik ürün olarak onaylayacaktı.
Bir örnek de mısır ve buğday eken bir işletmemizden olsun;
Arazilerinde tek yıllık ürün eken bir üreticimiz aşağıdaki takvime göre uygulamalarını yapmış olsun;
Buğday ekim tarihi 15 Ekim 2025;
KSK ile Organik Üretim Sözleşmesi imzaladığı tarih 10 Ocak 2026;
Mısır ektiği tarih; 5 Nisan 2026
KSK’ nın denetim tarihi 1 Mayıs 2026 ve denetim sonuçlarında işletmenin 10 Ocak 2026 tarihinden sonraki uygulamalarının AB ve TR Yönetmeliklerine uygunluğunu onaylıyor.
Burada ekim tarihi baz alındığı için ancak “10 Ocak 2027” tarihinden sonra ektiği ürünlerin hasadı geçiş statüsünde olacaktır. Yani bu üreticinin 2026 yılı hasadı olan mısırı ve buğdayı, organik programda sertifikalanmaz. Üretici bir sonraki üretim planlamasında yine buğdayı ekim planına alır ise 2027 yılı buğdayı yine sertifikalanmaz. Çünkü organik tarıma geçtiği tarih olan 10 Ocak 2026 tarihinden buğdayı ektiği Ekim 2026 tarihine kadar bir yıl geçmemiştir. (Not: Pratikteki gerçeklikten farklı olarak -Eğer buğdayı 10 Ocak 2027 tarihinden sonra ekebiliyor ise 2027 hasadı buğdayı geçiş olarak sertifikalanabilir) Üreticinin bir sonraki ekim planına alacağı mısırın ise 2027 hasadı geçiş dönemi olarak sertifikalanabilir. Çünkü Geçiş Tarihi olan Ocak 2026 ile mısırın ekildiği Nisan 2027 tarihi arasında 1 yıldan fazla bir süre geçmiştir.
NOP a göre ise mısır ve buğday için geçiş dönemi sertifikalanma söz konusu değildir.
Bu üreticinin 10 Ocak 2028 tarihinden sonra ekeceği ürünlerin AB ve TR’ ye göre organik statüde sertifikalanması söz konusu olabilecektir.
NOP’ a göre ise bu üreticinin 10 Ocak 2029’ dan sonra hasat edeceği ürünler (ekeceği değil!) organik olarak sertifikalanabilir.
Konuyu kapatmadan önce bir uyarı yapalım. Ekim ve hasat tarihleri mevsim şartlarına göre değişiklikler gösterebileceği ihtimali organik üretim planlamasında dikkate alınmalıdır. Bu nedenle tek yıllık ürünlerde ekim tarihine ve çok yıllık ürünlerde ise hasat tarihine yakın olan “organik tarıma geçiş tarihleri” riskli olacaktır.