2020-2022 yılları arasında yaşanan Covid-19 pandemisi nedeni ile; 28 Nisan 2020 tarihinde, 31112 sayılı Resmî Gazetede yayımlı ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği, Mücbir sebeplerle düzenleme amacı ile Ek Madde-2’yi Yönetmeliğe ilave etmiştir. Buna göre; ‘(1) Deprem, sel, yangın ve salgın hastalık gibi kontrol işlemlerinin yetkilendirilmiş kuruluşlarca gerçekleştirilmesini engelleyecek nitelikte mücbir sebeplerin ortaya çıkması halinde, yıllık kontrol sıklığı, haberli ve habersiz kontrol sayısı ile sertifikaların geçerlilik sürelerine ilişkin kontrol ve sertifikasyon hizmetlerinin belirli usul ve esasları Bakanlıkça düzenlenebilir.’ şeklinde bir madde Yönetmeliğe eklenmiştir.

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı ‘Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü’ yukarıda tanımlanan nitelikte mücbir sebep ortaya çıkması halinde, kontrol ve sertifikasyon hizmetlerinin usul ve esasları hakkında mücbir sebepler ile uyumlu olarak, yetkili kontrol ve sertifikasyon kuruluşuna resmi tebligat iletmektedir. Mücbir sebepler nedeni ile Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından düzenlen tebligatlar belirli süreler için geçerli olmaktadır. Bu nedenle, yukarıda tanımı yapılan mücbir sebeplerin gerçekleşmesi halinde; yetkili kontrol ve sertifikasyon kuruluşunuzun, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından iletilen tebligata uygun olarak size bildirdiği yazılı talimatlara riayet edilmesi gerekmektedir. Örneğin, Hükümetin bir bölgeyi, insanların sağlık ve güvenliğini riske atmaktan kaçınmak için giriş/çıkışa kapattığı, karantinaya aldığı veya seyahat kısıtlaması getirmesi durumunda ilgili kurallara uyulmak zorunluluğu bulunmaktadır.

IAF-International Accreditation Forum (=Uluslararası Akreditasyon Forumu) tarafından, akreditasyon kuruluşlarını, uygunluk değerlendirme kuruluşlarını ve belgelendirilmiş kuruluşları etkileyen olağanüstü olayların veya durumların yönetimi açıklanırken, ‘Olağanüstü Olay veya Koşullar: genellikle “mücbir sebep” veya “doğal afet” olarak adlandırılan ve organizasyonun kontrolünün dışında olan bir durum’ olarak tanımlanmaktadır. Örneğin; savaş, grev, isyan, siyasi istikrarsızlık, jeopolitik gerginlik, terörizm, suç, salgın (epidemik veya pandemik), sel, deprem, kötü niyetli bilgisayar korsanlığı, diğer doğal veya insan eliyle gerçekleşen felaketler.

Avrupa Birliği Yeni Organik Tarım Yönetmeliği; ‘(EU) 2018/848- (EC) 834/2007 sayılı Konsey Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldıran, Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’ de mücbir sebepleri belirmek üzere Yönetmeliğe bazı tanımlar ilave ederek, organik üretimi etkileyebilecek mücbir sebebi daha net olarak tanımlamıştır. Bunlar;

Olumsuz iklim durumu; Don, fırtına, dolu, buz, şiddetli yağmur veya şiddetli kuraklık gibi bir doğal afete sayılabilecek hava koşulları anlamına gelir.

Çevresel olay; Belirli bir olayla ilgili ve sınırlı coğrafi kapsamı olan, çevrenin kalitesinde belirli bir kirlilik, bulaşma veya bozulma olayı anlamına gelir; ancak iklim değişikliği veya atmosferik kirlilik gibi belirli bir olayla bağlantılı olmayan genel çevresel riskleri kapsamaz.

Doğal afet; Tarımsal üretim sistemlerinde veya orman yapılarında önemli bozulmalara yol açan ve nihayetinde çiftçilik veya ormancılık sektörlerinde önemli ekonomik hasara neden olan, doğal olarak meydana gelen biyotik veya abiyotik nitelikte bir olay anlamına gelir.

Katastrofik olay; Tarımsal üretim sistemlerinde veya orman yapılarında önemli bozulmalara yol açan ve sonunda çiftçilik veya ormancılık sektörlerinde önemli ekonomik hasara neden olan insan eyleminin neden olduğu biyotik veya abiyotik nitelikte öngörülemeyen bir olay anlamına gelir.

‘(EU) 2021/1698-Üçüncü ülkelerde organik sertifikalı operatörler ve operatör grupları ile organik ürünler üzerinde kontroller yapmaya yetkili kontrol makamlarının ve kontrol kuruluşlarının tanınmasına ilişkin prosedürleri, denetimlerine ilişkin kuralları ve bu kontrol makamları ve kontrol kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek kontroller ve diğer faaliyetlerin kurallarını belirleyen, (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’ni tamamlayıcı 13 Temmuz 2021 tarihli yönetmelik’ e göre;

Madde 28: Katastrofik Koşulların Tanınması

‘Olumsuz iklim durumu’, ‘çevresel olay’, ‘doğal afet’ veya ‘katasrofik olay’ ya da benzeri herhangi bir durumu, mümkün olduğu durumlarda, olayın meydana geldiği üçüncü ülkenin ilgili makamları tarafından yapılan bir açıklamaya dayanarak, katasrofik koşul olarak tanınabilir. Böyle bir açıklama mevcut değilse, kontrol makamı veya kontrol organı tarafından yapılan bu tür bir tanıma, resmi kuruluşlar tarafından sağlanan, katasrofik koşulları haklı gösteren verilere dayanacaktır.

Madde 29 Derogasyon Koşulları

1. (EU) 2021/1698 sayılı Yönetmelik 28. maddede atıfta bulunulan tanımanın ardından, bir kontrol otoritesi veya kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, ilgili alanda etkilenen müteşebbislerin belirlenmesi veya ilgili grup müteşebbislerden veya bireysel müteşebbislerden gelen talep üzerine, yetki devrine dayanan (EU) 2020/2146 sayılı Yönetmeliğin 3. Maddesinde belirtilen ilgili derogasyonları(organik olmayan bitkisel üretim materyali istisnaları), bu istisnalar ve koşulların geçerli olması kaydıyla ve aşağıdaki şartlarda verebilir:
2. Sınırlı bir süre için ve gereğinden fazla olmamak ve hiçbir şekilde 12 ayı aşmamak kaydıyla verilir ve derogasyonun verildiği tarihten önce sürdürülen organik üretime devam edilmelidir;
3. Özellikle etkilenen üretim tiplerine veya arazi parsellerine uygulanır ve
4. Bireysel müteşebbise veya ilgili grup müteşebbis üyesine uygulanır.
5. Birinci paragrafta atıfta bulunulan derogasyonun geçerli olduğu süre boyunca, ilgili müteşebbis tarafından derogasyonun koşulların yerine getirilmesi şartıyla, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 45(1) Maddesinin (b)(i) bendinde atıfta bulunulan sertifikalarının geçerliliği devam eder.
6. Kontrol makamları ve kontrol ve sertifikasyon kuruluşları, Yönetmelik uyarınca kendileri tarafından verilen istisnaları Avrupa Birliği Komisyonu’na, Üye Devletlere ve bir kontrol ve sertifikasyon kuruluşu olması durumunda akreditasyon kuruluşuna derhal bildireceklerdir. Özellikle, kontrol makamı veya kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, ilgili müteşebbisin adını, istisnanın süresini, üretimin türünü veya ilgili olduğunda arazi parsellerini ve istisnanın gerekçesini belirtir ve Madde 28’de atıfta bulunulan üçüncü ülkenin ilgili makamın açıklamasını ekler. Böyle bir açıklamanın mevcut olmadığı durumlarda, kontrol makamı veya kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, bu açıklamanın dahil edilmediğini gerekçelendirecek ve tanımanın dayandığı ilgili verileri sağlayacaktır.
7. Kontrol makamı veya ve sertifikasyon kuruluşu, tanınan derogasyonların uygulandığı herhangi bir müteşebbisin, verilen derogasyonlara ilişkin belgesel kanıtların yanı sıra bu derogasyonların geçerli olduğu süre boyunca derogasyonun kullanımına ilişkin belgesel kanıtları saklamasını sağlayacaktır.