Bir konuyu iyi bir şekilde anlamak ve uygulayabilmek için, öncelikle ilgili konuya ilişkin tanım ve terimlerin de bilinmesi ve iyi anlaşılması gerektiğine inanıyoruz.
Daha iyi anlaşılmasını sağlamak amacıyla, Yönetmelik ve Standartlarda da tanım ve terim açıklamalarına genellikle ilk maddelerde yer verilir. Bu tanım ve terimler, ayrıca iş birliği içinde olunan kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, ilgili resmî kurumlar, müteşebbisler ve müşteriler arasındaki iletişimin de daha sağlıklı yürümesine katkı sağlamaktadır.
Aşağıdaki tanımlar, öncelikle Ulusal mevzuatlar dikkate alınarak hazırlanmıştır. Diğer Yönetmeliklerdeki farklılıklar özel olarak belirtilmiştir.
Biyolojik mücadele: Bitkide zararlı, hastalık ve yabancı otlara karşı diğer canlı organizmaların kullanılmasıyla, zararlı etmenin ekonomik zarar seviyesinin altında tutulabilmesi için yapılan mücadeledir.
Biyoteknik yöntemler: Hedeflenen zararlı türlere karşı, tuzak ve tuzak sistemleri, feromonlar, cezbediciler, uzaklaştırıcılar, böcek gelişme düzenleyicileri, beslenmeyi ve yumurtlamayı engelleyiciler kullanılarak yapılan mücadeledir.
Biyolojik mücadele ve biyoteknik yöntemler, zararlı ve hastalıklarla mücadele için girdi kullanımına başvurmadan önce uygulanması gerekli önemli yöntemlerdendir.
Çiftçi (TR Yönetmeliğine göre): Mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir üretim dönemi veya yetiştirme devresinde tarımsal üretim yapan müteşebbistir.
Çiftçi (AB Yönetmeliğine göre): Ulusal hukuka göre yasal statüsüne bakılmaksızın, tarımsal bir faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişi veya bir grup gerçek veya tüzel kişidir.
ÇKS Belgesi: Düzenleme tarihi itibariyle, çiftçilerin ‘Çiftçi Kayıt Sistemi’nde yer alan bilgilerini gösterir belgedir.
Müteşebbisler Türkiye’de kayıtlı arazileri için kontrol ve sertifikasyon kuruluşuna başvuru aşamasında ve her üretim sezonu öncesinde güncel ÇKS belgelerini sunmalıdır.
Çiftçi Belgesi: Çiftçilerin özlük ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgileri içeren, kanunen bağlı bulundukları ziraat odası tarafından düzenlenen ve onaylanan belgedir.
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS): Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından oluşturulan, çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanıdır.
Çiftçi kayıt sisteminin bir diğer önemli amacı, tarımsal destekleme programlarının denetlenebilir, izlenebilir, raporlanabilir bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır.
Geçiş süreci: İlgili Yönetmelik hükümlerine göre faaliyete başlanmasından, ürünün organik olarak sertifikalandırılmasına kadar geçen dönemdir.
Genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO): Modern biyoteknolojik yöntemler kullanılmak suretiyle gen aktarılarak elde edilmiş, insan dışındaki canlı organizmadır.
Müteşebbis (TR Yönetmeliğine göre): Organik tarım faaliyeti yapan gerçek veya tüzel kişidir.
Müteşebbis (AB Yönetmeliğine göre): Kontrolü altındaki üretim, hazırlama ve dağıtım faaliyetinin her aşamasında, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğe uyumu sağlamaktan sorumlu gerçek veya tüzel kişidir.
Organik Tarım Bilgi Sistemi (OTBİS): Organik tarım yapan müteşebbis, arazi, ürün, hayvansal üretim, su ürünleri üretimi ve sertifika bilgilerinin bulunduğu Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığınca oluşturulan veri tabanıdır.
Tarım arazisi tasarruf şekilleri: Tarım arazilerinin kendi malı, kira ve tahsis şeklinde kullanımını ifade eder.
Topraksız tarım (TR Yönetmeliğine göre): Bitki köklerinin mineral besinli bir solüsyon içinde olduğu ya da besin solüsyonu eklenmiş perlit, çakıl ya da mineral yün gibi etkisiz bir ortam içinde büyütülmesi yöntemidir.
Topraksız tarım (AB Yönetmeliğine göre): Doğal olarak suda yetişmeyen bitkilerin köklerinin yalnızca besin çözeltisi içinde veya besin çözeltisinin eklendiği bir ortamda yetiştirilmesi yöntemi olan üretimdir.
Organik tarım kurallarına göre, topraksız tarım yasaktır ve canlı toprakta üretim zorunludur, bu konudaki ilgili yazımızı okuyabilirsiniz.
Üretim yılı: Tek yıllık ürün türleri için ürünün hasat edildiği yılı, çok yıllık ürün türleri için ekim dikim tarihi ile son hasat tarihi arasındaki her bir yılı ifade eder.
Vejetasyon süresi: Her bir ürün türü için ekim/dikim tarihinden itibaren son hasat tarihine kadar geçen süredir.
Yetkilendirilmiş kuruluş (TR Yönetmeliğine göre): Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, kontrol kuruluşu veya sertifikasyon kuruluşu olarak Bakanlık tarafından yetki (çalışma izni) verilmiş gerçek veya tüzel kişilerdir.
Bu tanım, AB Organik Tarım Yönetmeliğinde ‘kontrol organı’ olarak yer almaktadır, Amerika Organik Tarım Yönetmeliğinde ise ‘sertifika veren kuruluş’ olarak anılmaktadır, yetkisini doğrudan Birleşik Devletler Ulusal Organik Programı (NOP) verir.
(EU)2018/848 sayılı Avrupa Birliği Yönetmeliği için ayrıca önemli olan bazı tanım ve terimler:
Komisyon (AB) Uygulama Yönetmeliği: Uygulama yönetmelikleri her zaman kapsam olarak sınırlıdır ve amaçları, Avrupa mevzuatının tek tip uygulanmasını sağlamaktır ve herhangi bir uygulama düzenlemesinin konusu, yalnızca bu amaca hizmet eder.
Komisyon (AB) Delege Yönetmeliği: Delege edilen düzenlemeler, birinci derece önemli olmayan kısımlara ilişkin olarak mevcut mevzuatı (Ana Yönetmeliği) tamamlamak veya bir yasama işleminin spesifik veya birinci derecede önemli olmayan unsurlarını değiştirmek için kullanılabilir.
(EU) 2018/848 Avrupa Birliğinin organik üretime ilişkin ana Yönetmeliğidir, ancak, Uygulama ve Delege Yönetmelikler ile birlikte dikkate alınması gereklidir. (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin yapısını özel olarak anlatan yazımızı inceleyebilirsiniz.
Üretim, hazırlık ve dağıtım aşaması: bir organik ürünün ilk üretiminden, depolanması, işlenmesi, nakliyesi ve satışı veya nihai tüketiciye ulaşasıya kadar olan, ilgili olduğunda, etiketleme, reklam, ithalat, ihracat ve taşeronluk faaliyetleri dâhil, herhangi bir aşamasıdır.
Önleyici tedbirler: biyoçeşitliliğin ve toprak kalitesinin korunmasını sağlamak için üretim, hazırlık ve dağıtımın her aşamasında müteşebbisler tarafından alınması gereken önlemleri, zararlı ve hastalıkların önlenmesi ve kontrolüne yönelik tedbirler ile çevre, hayvan sağlığı ve bitki sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerin önlenmesi için alınması gereken tedbirler anlamına gelir.
İhtiyati önlemler: (EU) 2018/848 uyarınca organik üretimde kullanılmasına izin verilmeyen ürün veya maddelerle bulaşmayı önlemek ve organik ürünlerin organik olmayan ürünlerle karışmasını önlemek için üretim, hazırlama ve dağıtımın her aşamasında müteşebbisler tarafından alınması gereken önlemleri ifade eder.
(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğine göre, müteşebbislerin önleyici ve ihtiyati önlemleri, risklerine uygun oranda ve bir arada uygulaması, sürekli izlemesi ve gerekli ise arttırması gereklidir.
İzlenebilirlik: Üretim, hazırlama ve dağıtımın tüm aşamalarında gıda ve gıdaya dâhil edilmesi amaçlanan veya eklenmesi planlanan herhangi bir maddeyi izleme ve takip etme yeterliliği anlamına gelir.
(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğinde belirtilen uygunsuzluk kategorilerini tespit etmede, izlenebilirlik en önemli parametredir. Major uygunsuzluk kategorisinde; etkilenen ürün izlenebilirlik sisteminde tedarik zincirinde halen tespit edilebilmekteyken, Kritik uygunsuzlukta; etkilenen ürün izlenebilirlik sisteminde tedarik zincirinde tespit edilememektedir.
Organik veya geçiş ürünlerin bütünlüğü: ürünün, üretimin, hazırlamanın ve dağıtımın herhangi bir aşamasında organik veya geçiş sırasındaki özelliklerini etkileyen bir uygunsuzluk göstermediği veya tekrarlayıcı veya kasıtlı olmadığı anlamına gelir.
Piyasaya arz: (EC)178/2002 Sayılı Yönetmeliğin 3. Maddesinin (8). Bendinde tanımlandığı şekilde piyasaya arz anlamına gelir; yani satış için teklif etme veya ücretsiz olsun ya da olmasın diğer herhangi bir devir de dâhil olmak üzere, satış amacıyla gıdanın elde tutulması ve satış, dağıtım ve diğer devir şekilleridir.
(EU) No 1305/2013 sayılı Avrupa Birliği Yönetmeliğinde yer alan katastrofik koşullara dair maddesi nedeni ile eklenmiş olan bazı tanımlar:
Çevresel olay: Belirli bir olayla ilgili ve sınırlı coğrafi kapsamı olan, çevrenin kalitesinde belirli bir kirlilik, bulaşma veya bozulma olayı anlamına gelir; ancak iklim değişikliği veya atmosferik kirlilik gibi belirli bir olayla bağlantılı olmayan genel çevresel riskleri kapsamaz.
Doğal afet: Tarımsal üretim sistemlerinde veya orman yapılarında önemli bozulmalara yol açan ve nihayetinde çiftçilik veya ormancılık sektörlerinde önemli ekonomik hasara neden olan, doğal olarak meydana gelen biyotik veya abiyotik nitelikte bir olay anlamına gelir;
Katastrofik olay: Tarımsal üretim sistemlerinde veya orman yapılarında önemli bozulmalara yol açan ve sonunda çiftçilik veya ormancılık sektörlerinde önemli ekonomik hasara neden olan insan eyleminin neden olduğu biyotik veya abiyotik nitelikte öngörülemeyen bir olay anlamına gelir.
Olumsuz iklim durumu: Don, fırtına, dolu, buz, şiddetli yağmur veya şiddetli kuraklık gibi bir doğal afete sayılabilecek hava koşulları anlamına gelir.
Burada sadece bazı tanımlar belirtilmiştir, daha fazlasına ilgili içerik yazılarımızdan ulaşabilirsiniz.