Organik mantar üretimi, 27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan **‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği’**nde ‘Organik Tarım Metoduyla Bitkisel Üretim, Mantar ve Maya Üretimi’ başlıklı ikinci bölümde açıklanmaktadır. Buna göre;
Madde 14-Mantar Üretimi:
(1) Organik mantar üretiminde; kompost yapımında aşağıdaki bileşenleri içeren karışımlar kullanılır.
a) Türk Organik Tarım Yönetmeliği Ek-1 bölümünde yer alan organik tarım metoduyla üretim yapılan işletmeden gelen çiftlik gübresi ve hayvan dışkısı, söz konusu gübrelerin bulunamadığı durumlarda ise, kompostlamadan önceki kaplama materyali ve su hariç toplam içeriğin % 25’ini geçmeyecek oranda bu kısımdaki gerekleri karşılayan çiftlik gübresi ve hayvan dışkısı,
b) Organik üretim metoduna göre üretim yapılan arazilerden elde edilen saman benzeri tarımsal kaynaklı ürünler,
c) Kimyasal olarak muamele görmemiş torf,
ç) Kesildikten sonra kimyasal muamele görmemiş odun,
d) Doğal yapısındaki toprak ve sulama suyu özelliğindeki su,
e) Türk Organik Tarım Yönetmeliği Ek-1 bölümünde kullanımına izin verilen mineral maddeler.
‘Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’nde organik mantar üretimi, Ek II Kısım I (Part I) Bitkisel Üretim Kuralları Başlığı altında 2.1. Maddesi içinde açıklanmaktadır. Buna göre;
Mantar üretimi için substratlar, sadece aşağıdaki bileşenlerden oluşuyorsa kullanılabilir:
(a) çiftlik gübresi ve hayvan dışkısı:
(i) organik üretim birimlerinden ya da geçiş sürecinin ikinci yılındaki birimlerden; veya
(ii) madde 1.9.3 geçerli olmak üzere (organik üretimde kullanılmasına izin verilen gübreler ve toprak düzenleyiciler-bkz. (EU)2021/1165), (i) bendinde atıfta bulunulan ürün mevcut olmadığında, kompostlamadan önce, çiftlik gübresi ve hayvan dışkısının, kaplama malzemesi ve eklenen su hariç, substratın toplam bileşenlerinin ağırlığının %25’ini geçmemesi şartıyla;
(b) (a) noktasında belirtilenler dışındaki, organik üretim birimlerinden elde edilen tarımsal menşeli ürünler;
(c) kimyasal ürünlerle işlem görmemiş turba;
(d) kesildikten sonra kimyasal ürünlerle işlem görmemiş ağaç;
(e) 1.9.3’te belirtilen mineral ürünler, su ve toprak
(EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik Bölüm III’de belirtilen üretim kurallarının mantar üretimi için de geçerli olduğunu ve Yönetmelik çerçevesinde izin verilen tüm girdi ve uygulamaların, öncesinde organik sistem planınızda listelenerek, sözleşmeli olduğunuz kontrol organının onayına sunulması gerektiğini unutmayınız.
ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)’da, organik mantar üretimi, 21 Mart 2025’ten itibaren, diğer Yönetmeliklere kıyasla çok daha ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Organik mantar üreten müteşebbislerin (organik mantar yumurtası üreticileri dahil) Yönetmelikte belirtilen kurallara tam uyumu için verilen son tarih 22 Mart 2027’tir. USDA NOP’a göre Organik mantar üretim kurallarının yayınlanma sürecini daha iyi öğrenmek için belirtilen linki incelemenizi ve sözleşmeli olduğunuz kontrol organından bilgileri teyit etmenizi öneririz:
§ 205.2 Tanımlar
Mantar ile ilgili olarak yer alan tanım ve terimler aşağıdaki gibidir ve USDA NOP’un tanımladığı organik mantar üretim kurallarını anlayabilmek için bu tanım ve terimlerin çok iyi anlaşılması gereklidir.
Bitkisel ürün; ‘Meralar, örtü bitkileri, yeşil gübre bitkileri, ara mahsuller, mantarlar veya tarımsal ürün olarak pazarlanmak, hayvanlara yedirilmek veya tarlada besin maddelerini ve toprak verimliliğini yönetmek için kullanılmak üzere planlanmış herhangi bir bitki veya bitki parçası’ olarak tanımlanmaktadır.
Mantar; Bir mantarın etli, spor taşıyan meyve gövdesidir.
Mantar miselyumu; Dallanan, iplik benzeri hiflerden (mantar yapıları) oluşan bir kütledir.
Mantar yumurtası; Mantar miselyumu tarafından kolonize edilen ve mantar substratını aşılamak için kullanılabilen mantar yumurtası ortamıdır.
Mantar yumurtası ortamı; Mantar yumurtası yapmak için kullanılan tahıl, odun malzemeleri veya mineraller gibi temel malzemelerdir.
Mantar substratı; Mantar üretiminin gerçekleştiği tahıl, odun malzemeleri, kompostlanmış malzemeler ve/veya diğer tarımsal malzemeler gibi temel malzemelerdir.
Hatırlatma: § 205.2’de ‘Yabani ürün (wild crop); Kültür veya başka bir tarımsal yönetim altında tutulmayan bir alandan toplanan veya hasat edilen herhangi bir mantar, bitki veya bitkinin bir kısmı’ olarak tanımlıdır. Diğer tüm bitkisel ürünlerde olduğu gibi, kültüre alınan mantar ürünün aşağıda açıklanacak bitkisel üretim kurallarına uyması gereklidir ve yabani mantar söz konusu ise yabani ürün üretim kurallarına uyulması gereklidir (bkz. § 205.207).
§ 205.210 Mantar üretim uygulama standardı
(a) Üretici mantar üretimini, geçerli olduğu durumlarda 205.200, 205.201, 205.202, 205.203(e) ve 205.206(a)(2) ve (3) ve (b) ila (f) maddelerinin hükümlerine uygun olarak yönetmelidir. Üretici, mantar üretimi için bitki besin maddelerini, § 205.203(d) hükümlerine uygun olarak yönetebilir.
Açıklama: (a) maddesinde belirtilen Yönetmelik numaraları, ‘Alt Bölüm C—Organik Üretim ve İşleme Gereklilikleri’ içinde yer almaktadır. Organik mantar üretimi yapan üreticilerin bu maddeye uyması gerekenler:
bu alt bölümde belirtilen üretim uygulamalarını yapmak, toprak ve su kalitesi de dahil olmak üzere işletmenin doğal kaynaklarını korumak veya iyileştirmek,
§ 205.201’de belirtilen organik sistem planını hazırlamak,
§ 205.202’de belirtilen arazi gerekliliklerine uymak,
§ 205.203(e)’de belirtildiği şekilde yasak olanlar:
kullanımına izin verilen sentetik maddeler Ulusal Listesi’nde yer almayan sentetik bir madde içeren herhangi bir gübre veya kompostlanmış bitkisel ve hayvansal materyali,
kanalizasyon çamuru,
ürün kalıntılarının imha amacı ile yakılması,
§ 205.206(a)(2)’ye uygun olarak; hastalık vektörlerini, yabancı ot tohumlarını ve zararlı organizmaların yaşam alanlarını ortadan kaldırmak için sanitasyon önlemleri almak,
§ 205.206(a)(3)’e uygun olarak; tür ve çeşitlerin, bölgeye özgü koşullara uygunluğu ve yaygın zararlılara, yabancı otlara ve hastalıklara karşı direnci göz önünde bulundurularak seçilmesi de dahil olmak üzere, ürün sağlığını iyileştiren kültürel uygulamalarda bulunmak,
§ 205.206(b)’ye uygun olarak zararlıların mekanik veya fiziksel önlemlerle kontrol edilmesi,
§ 205.206(f)’ye uygun olarak arsenat veya diğer yasaklı malzemelerle işlenmiş keresteyi kullanmamak,
§ 205.203(d)’de belirtildiğine göre: toprak organik madde içeriğini korumak veya iyileştirmek üzere, bitki besinleri ve toprak verimliliği; bitki besinleri, patojenik organizmalar, ağır metaller veya yasaklı maddelerin kalıntıları nedeni ile ürünlerin, toprağın veya suyun kirlenmesine katkıda bulunmayacak şekilde yönetilmelidir.
(b) Üretici, kullanılmış mantar substratı ve mantar üreme ortamı da dahil olmak üzere mantar substratı ve mantar üreme ortamını, patojenik organizmalar, ağır metaller veya yasaklı maddelerin kalıntıları tarafından mahsulün, mantar yumurtasının, mantar substratının, toprağın veya suyun kirlenmesine katkıda bulunmayacak şekilde yönetmek zorundadır.
(c) Mantar substratı, aşağıdaki malzemelerden oluşabilir:
Kompostlanmış bitkisel ve hayvansal materyaller. Mantar substratında kullanılan kompost, organik sistem planında tanımlanmalıdır. Kompost, en az üç gün boyunca en az 131 °F (61 °C) sıcaklıkta muhafaza edilen bir işlemle üretilmelidir;
Kompostlanmamış bitki materyalleri. Kompostlanmamış bitki materyalleri organik olarak üretilmiş olmalıdır: Ancak, işlevsel olarak eşdeğer organik olarak üretilmiş bir materyal ticari olarak mevcut olmadığında, organik olmayan şekilde üretilmiş kompostlanmamış bitki materyalleri kullanılabilir. Yasaklı maddeler, hasattan sonra organik olmayan şekilde üretilmiş kompostlanmamış bitki materyallerine uygulanmamalıdır. Mantar substratında organik olmayan şekilde üretilmiş kompostlanmamış bitki materyalleri kullanan müteşebbisler organik sistem planında şunları açıklamalıdır:
i. Organik materyalleri aramak için kullanılan prosedürler ve bu aramaları belgelemek için tutulan kayıtlar,
ii. İşlevsel olarak eşdeğer organik materyallerin ticari olarak mevcut olup olmadığını değerlendirmek için kullanılan kriterler,
iii. Mantar substratında kullanılan her bir organik olmayan materyalin türü(türleri) ve toplam miktarının özeti de dahil olmak üzere, organik olmayan materyallerin satın alımlarını belgelemek için kullanılan kayıt tutma sistemi.Hasadından sonra yasaklı bir madde ile işlenmemiş odun parçaları, talaşlar, kütükler veya ağaçtan elde edilen diğer malzemeler;
Organik mahsul üretiminde kullanımı yasaklanmış sentetik olmayan maddelerin Ulusal Listesi’nde yer alanlar hariç olmak üzere, sentetik olmayan maddeler (bkz. § 205.602),
Organik mahsul üretiminde kullanımına izin verilen sentetik maddelerin Ulusal Listesindeki sentetik maddeler (bkz. § 205.601).
(d) Mantar yumurtası organik olmalıdır: Ancak, eşdeğer bir organik mantar yumurtası ticari olarak mevcut olmadığında, organik olmayan mantar yumurtası organik bir ürün üretmek için kullanılabilir.
Organik mantar yetiştirme gereksinimleri:
i. Mantar yetiştirme ortamı olarak kullanılan tarımsal malzemeler organik olmalıdır: Ancak, bu bölümün (c)(3) paragrafına uygun organik olmayan ahşap malzemelere izin verilir.
ii. Mantar yetiştirme ortamı, bu bölümün (c)(1), (4) ve (5) paragraflarında mantar substratında izin verilen malzemeleri içerebilir.
iii. Organik mantar yetiştirme ortamı, miselyum mantar yetiştirme ortamına uygulandıktan sonra sürekli organik yönetim altında olmalıdır.Organik mantar üretimleri için kendi mantar yumurtalarını üreten organik mantar işletmeleri, işlevsel olarak eşdeğer bir organik tarım malzemesi ticari olarak mevcut olmadığı sürece, mantar yumurtası ortamı için organik tarım malzemeleri kullanmalıdır. Bunun dışında, bu bölümün (c)(3) paragrafına uygun ahşap malzemelere izin verilir.
