27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği’, Madde 36-Kontrol İşlemi (1) (ç-d-e) maddeleri; Numune(örnek) alımına dair açıklamaları içerir. Buna göre;

Kontrol işlemi yapmaya yetkilendirilmiş kuruluşlar;

ç) Organik üretim için izin verilmeyen ürünlerin kullanımının tespiti, organik üretim kuralları ile uygun olmayan üretim tekniklerinin tespiti, organik üretim için izin verilmeyen ürünlerle muhtemel bulaşmanın tespiti için analiz amaçlı örnek alır. Analiz amaçlı alınan yıllık örnek sayısı, yetkilendirilmiş kuruluşun kontrolü altındaki müteşebbislerin sayısının en az % 5’ini karşılar. Örneklerin nereden alınacağının seçimi, organik tarım faaliyetinin tüm aşamalarının organik üretim kuralları ile uygun olmama riskinin genel değerlendirmesine dayanır. Bu genel değerlendirme; üretim, hazırlama ve dağıtım gibi bütün aşamalar dikkate alınarak yapılır.

d) Organik üretim için uygun olmayan tekniklerin ya da ürün kullanımından şüphelenilen her durumda istenilen sayıda örnek alır ve analiz ettirir.

e) Ürün örneklerini TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre akredite olan laboratuvarlarda analiz ettirir.

Laboratuvarın, akreditasyonunun devamlılığı önemlidir ve takip edilmelidir. Laboratuvarın akreditasyonunun geçerliliği, hangi analiz parametrelerinde akredite olduğu, akreditasyon belgelerinden takip edilebilir. Akreditasyon belgelerinin kontrolünü, laboratuvarın akreditasyon aldığı akreditasyon kurumunun web sayfasından, laboratuvarın akreditasyon numarası ile yapılabilir, örneğin TÜRKAK için ‘akredite kuruluş arama’; https://asist.turkak.org.tr/tr/accreditation/accreditationagencysearch

TS EN ISO/IEC 17065 (Uygunluk değerlendirmesi- Ürün, proses ve hizmet belgelendirmesi yapan kuruluşlar için şartlar) Madde 6.2.2.2’de belirtilen ilgili şartların yerine getirilmesini güvence altına almak üzere, hizmet alınacak laboratuvarların; organik tarım ürünlerinin üretimi konusunda, tarafsızlığından ödün vermesine yol açacak bir ilgisinin olmaması gereklidir.

ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)’a göre, diğer yönetmeliklerden farklı olarak, sonuçların güvenilirliğini sağlamak amacı ile, analizin ücretini kontrol ve sertifikasyon kuruluşu ödemektedir.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin, (EU)2021/1698 sayılı tamamlayıcı Yönetmeliği, Ek IV, Bölüm B’de, ‘kritik’ uygunsuzluk sayılacak uygunsuzluklar listelenmektedir ve müteşebbisin kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun numune almasına izin vermemesi de bu listede yer almaktadır.

Numune Alma, Numune Alma İçin Kullanılan Yöntemler ve Numune Analizi İçin Laboratuvar Seçimi (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin, (EU)2021/1698 sayılı tamamlayıcı Yönetmeliği, Madde Madde 12’de açıklanmaktadır. Buna göre:

1. Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, organik üretim için izin verilmeyen ürün ve maddelerin kullanımını tespit etmek, organik üretim kurallarına uygun olmayan üretim tekniklerini kontrol etmek veya Organik üretim için izin verilmeyen ürünler ve maddelerden kaynaklanan olası bulaşmayı tespit etmek için numune alır ve analiz eder.

2. Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, kontrolü altındaki bireysel müteşebbis sayısının en az %5’i üzerinden numune alma işlemini gerçekleştirecektir. Grup müteşebbis için, her grubun üyelerinin ise en az %2’sinden numune alma işlemi gerçekleştirilir.

3. Numune alınması gereken Müteşebbis veya grup müteşebbislerin seçimi, üretim, hazırlama ve dağıtımın tüm aşamalarını dikkate alarak, organik üretim kurallarına uyulmama olasılığını içeren risk değerlendirmesine dayalı olacaktır.

4. 2. paragrafta belirlenen minimum numune alma oranına ek olarak, kontrol ve sertifikasyon kuruluşu yeterli kanıtın mevcut olduğunu düşünmüyorsa, organik üretim için izin verilmeyen ürün ve madde veya tekniklerin kullanımından şüphelenilen her durumda numune alır ve analiz eder.

5. (EU) 2021/1698 sayılı Yönetmelik 8. Maddede atıfta bulunulan yüksek riskli ürünler için, kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, bu Maddenin 2 ve 3. paragraflarında belirlenen numune alma oranına ek olarak, her yıl mahsulden en az bir arazi numunesi alacaktır. Bu numune, kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun değerlendirmesine göre izin verilmeyen maddelerin potansiyel kullanımını tespit etmek için en uygun zamanda arazideki mahsullerden alınacaktır. Mahsul yetiştirmeyen müteşebbisler için, gelen hammadde veya ara ürün veya işlenmiş üründen ilgili numune alınacaktır.

6. Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, kullanılan laboratuvarların aşağıdakilere uygun olmasını sağlamalıdır:

(a) ‘Test ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği için genel gereklilikler’ konulu ISO standardı ISO/IEC 17025‘in uygulanabilir gerekliliklerini karşılayan akredite laboratuvarlardır;

(b) Laboratuvarı akredite eden kuruluşlarının, Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İş birliği (ILAC) ile Karşılıklı Tanıma üzerine anlaşması vardır;

(c) Analiz ve test için yeterli kapasiteye sahiptirler ve numunelerin her zaman akreditasyon kapsamındaki ilgili yöntemlerle test edilmesini sağlayabilirler;

(d) Kalıntı pestisit testleri ile ilgili olarak, Komisyon Uygulama Yönetmeliği (EU) 2019/533’te belirtilen, Avrupa Birliğinin eşgüdümlü çok yıllık kontrol programı kapsamında, pestisit kalıntılarının listesini kapsayabilmek için gaz ve sıvı spektrometrisi için akredite edilmiştir.

7. Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu, numune alma görevlerini Komisyon tarafından tanınan diğer kontrol makamlarına veya kontrol ve sertifikasyon kuruluşu veya “Test ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği için genel gereklilikler” konulu ISO standardı ISO/IEC 17025 uyarınca akredite edilmiş kuruluşlara devredebilir.

ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)’a göre numune alımı ve laboratuvar ile ilgili bilgiler § 205.670 Yönetmelik maddesinde ve 2610 ile 2611 nolu rehberlerde açıklanmaktadır. Özetle;

Analizler akredite bir laboratuvarda yapılmalıdır, kimyasal analiz, AOAC International’ın Resmi Analiz Yöntemleri’nin en güncel baskısında açıklanan yöntemlere veya tarım ürünlerindeki kirleticilerin varlığını belirlemek için geçerli geçerli diğer metodolojiye uygun olarak yapılmalıdır. NOP 2611’e uygun olarak; Laboratuvarlar belirtilenlerden birine göre güncel akreditasyona sahip olmalıdır: –ISO/IEC 17025:2005, Test ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Gereklilikler veya –USDA NOP tarafından vaka bazında onaylanmış alternatif bir standart.

Numune alımı, USDA idaresini temsil eden bir müfettiş veya kontrol organını temsi eden bir kontrolör tarafından gerçekleştirilmelidir ve masrafları numuneyi alan kuruluş tarafından karşılanır.

Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu yıllık bazda, sertifikalandırdığı müteşebbislerin en az yüzde beşinden numune almalı ve analiz ettirmelidir. Yıllık bazda otuzdan az müteşebbisi sertifikalandıran bir sertifikasyon kuruluşu, yılda en az bir müteşebbisten numune almalı analiz ettirmelidir.

Gerçekleştirilen tüm analizlerin sonuçları, testin devam eden bir uygunsuzluk soruşturmasının parçası olmadığı sürece, kamunun erişimine açık olacaktır.