27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği, Müteşebbisi; ‘Organik tarım faaliyeti yapan gerçek veya tüzel kişi’ olarak tanımlar ve Madde 6’da; Müteşebbisin, organik tarım faaliyetini bireysel olarak yapabildiği gibi, üretici grubu ile de yapabileceğini belirtmektedir.

Türk Organik Tarım Yönetmeliğine göre üretici grubu, organik tarım faaliyetini ancak tüzel kişiliği haiz kurum ve kuruluşlar altında yapabilir. Müteşebbis, organik tarım faaliyetini üretici grubu ile yapıyorsa her bir üretici ile sözleşme imzalamak zorundadır. Bu durumda müteşebbis, üretici grubu adına yetkilendirilmiş kuruluş ile sözleşme yapar. Üretici grubu içinde yer alan çiftçiler, müteşebbis olarak değerlendirilir ve bir kod verilerek kayıt altına alınır.

Madde 39’a göre; Bir kontrolör bir günde en fazla dört müteşebbisi kontrol eder. Üretici grubu olması halinde bu sayı en fazla altı ile sınırlıdır.

Türk Organik Tarım Yönetmeliğinde; üretici grubunun oluşturulma ve yönetimine dair kurallar belirtili değildir ve yetkili kontrol kuruluşu müteşebbisi kontrol ziyareti sırasında, üretici grubuna dahil olan her bir üreticiyi, bireysel müteşebbisi kontrol ettiği gibi denetler.

Başta güncellenen Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliği olmak üzere, diğer Yönetmelik ve Standartlarda grup müteşebbisin yapısı ve yönetimine dair kurallar ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Buna göre, yetkili kontrol kuruluşu tarafından her bir grup üyesi denetlenmemektedir, bunun yerine, grup müteşebbisin işleyişi ve dahili kontrol sistemi denetlenir, belirli oranlarda da grup üyeleri denetlenir.

Aşağıda, özellikle Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliği ve Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Organik Program (USDA-NOP)’da yer alan, grup müteşebbise ilişkin kuralların bir özetini bulabilirsiniz. Bio Suisse, Demeter gibi özel standartlara göre de grup müteşebbis sertifikasyonu ile ilgileniyorsanız lütfen ilgili standartları incelemenizi ve kontrol organından bilgi almanızı önemle tavsiye ederiz.

Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği, ana yönetmelikte ve uygulama yönetmelikleri ile delege edilen tamamlayıcı yönetmeliklerde, müteşebbisten bahsederken cümle içinde sürekli, müteşebbis ve grup müteşebbisi bir arada kullanmış, grup müteşebbise dair çok ayrıntılı kurallar belirlemiş ve bireysel müteşebbisten farklı olduğunu vurgulamıştır.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmelikte Grup müteşebbisin oluşumuna dair kurallar Madde 36’da açıklanmaktadır ve Yönetmeliğin en uzun maddelerindendir.

Temel olarak, her bir grup müteşebbis;

(a) yalnızca çiftçilerden ve ilave olarak gıda işleme, hazırlama veya piyasaya arz etme ile iştigal eden üyelerden oluşur;

(b) yalnızca aşağıdaki hususları karşılayan üyelerden oluşur:

(i) Bireysel sertifikasyon maliyeti, her üyenin cirosunun veya organik üretim gelirinin %2’sinden fazlasıdır veya yıllık organik üretim cirosu 25.000 EUR’dan fazla olmamalıdır veya standart organik üretim geliri yıllık 15.000 EUR’dan fazla değildir ya da;

(ii) Her bir üyenin azami sahip olduğu alan:

— beş hektar,

— 0,5 hektar, sera ise veya

— 15 hektar, sürekli otlak olarak kullanılıyorsa;

Grubun ürettiği ürünler için ortak bir pazarlama sistemi kurulmuş olması ve dokümante edilmiş bir dizi kontrol faaliyetini ve prosedürlerini içeren ‘dâhili kontrol sistemi’ kurulmuş olması gereklidir.

Bir Dâhili Kontrol Sistemi (ICS) Müdürü ve grubun üyesi olabilecek bir veya daha fazla Dâhili Kontrol Sistemi (ICS) kontrolörü görevlendirilmelidir.

(EU)2021/279- Organik üretimde ve organik ürünlerin etiketlenmesinde, izlenebilirliği ve uyumu sağlamaya yönelik kontroller ve diğer önlemlerle ilgili olarak Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği (EU) 2018/848’in uygulanması için ayrıntılı kuralları sunan uygulama yönetmeliği, Madde 4, 5 ve 6’da grup müteşebbisin sertifikasyonu için ek kurallar belirlenmiştir. Bunlara göre;

Grup müteşebbis üyesi, grup müteşebbisin ürünle ilgili farklı faaliyetlerde bulunduğu durumlarda dahi, belirli bir ürün için yalnızca bir grup müteşebbise kaydolur.

Bir grup müteşebbisin maksimum boyutu 2.000 üye olabilir.

Grup Müteşebbisler dâhili kontrol sisteminin (ICS) amaçları doğrultusunda belirli doküman ve kayıtlar tutar.

ICS Müdürü, aşağıdaki bilgileri kontrol organına derhal bildirecektir:

(a) herhangi bir majör ve kritik uygunsuzluk şüphesi;

(b) bir üyenin veya bir üretim biriminin veya satın alma ve toplama merkezleri dâhil tesislerin grupta askıya alınması veya geri çekilmesi;

(c) ilgili üye veya üyelerin adı, ilgili miktarlar ve parti tanımlamaları da dâhil olmak üzere, bir ürünün organik veya geçiş dönemi olarak piyasaya arzının yasaklanması

(EU)2021/771- Organik üretimde resmi kontroller ve grup müteşebbislerin resmi kontrolleri çerçevesinde belgesel hesaplarının kontrolleri için belirli kriterler ve koşulları sunan, (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’ni tamamlayıcı yönetmelik, grup müteşebbislerin kontrol organı tarafından denetimine dair kuralları açıklar.

Yetkili makam veya uygun olduğu durumlarda kontrol otoritesi veya kontrol organı, yeniden denetimler için grup müteşebbis üyelerini seçerken risk değerlendirmesi yapar. Bunu yaparken, en azından üretim hacmini ve değerini ve (EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik hükümlerine uyulmama olasılığının değerlendirilmesini dikkate alır. Yeniden denetimler, seçilen üyelerin katılımıyla yerinde fiziksel olarak gerçekleştirilir. (Grup üyelerin en az %5’i, 10 üyeden az olmamak koşulu ile yıllık olarak yeniden denetlenir. Grup müteşebbisin 10 veya daha az üyesi olduğu durumlarda, tüm üyeler yeniden denetlenir)

Yetkili makam veya uygun olduğu durumlarda kontrol otoritesi veya kontrol kuruluşu, ICS kontrolörlerinin yeterliliğini ve bilgisini doğrulamak için tanık denetimleri gerçekleştirir.

Komisyon Delege Yönetmeliği (EU) 2021/1698, Madde 12 uyarınca kontrol organı, her grubun üyelerinin en az %2’si üzerinden numune alma işlemi gerçekleştirir.

Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğinde grup müteşebbislere dair kuralların ayrıntılarına, belirtilen yönetmeliklerden ulaşabilirsiniz.

Birleşik Devletler Tarım Bakanlığı Ulusal Organik Programı (USDA-NOP)’da Organik Uygulamanın Güçlendirilmesi (SOE: Strengthening Organic Enforcement) ile güncellenen grup müteşebbis tanım ve kuralları aşağıdadır:

• 205.2 tanımlar kısmında grup müteşebbise dair yeni tanımlar eklenmiştir. Örneğin;

Üretici Grup Müteşebbis. Üretici grubu üyelerinden ve coğrafi olarak yakın üretim birimlerinden oluşan, tek bir organik sistem planı ve sertifikasyon kapsamında bir dahili kontrol sistemi tarafından yönetilen, kişi olarak örgütlenmiş bir üretici.

Üretici grubu üretim birimi. Benzer tarımsal ürünleri üretmek için ortak uygulamaları ve kaynakları kullanan tek bir üretici grubu müteşebbisi içinde, coğrafi yakınlıkta bulunan üretici grubu üyelerinin tanımlı bir alt grubu.

Üretici grubu üyesi. Bir üretici grubu faaliyetinin üyesi olarak tarım ürünleri üretme veya hasat etme faaliyetinde bulunan kişi.

Dahili kontrol sistemi. USDA organik düzenlemelerine uygunluğu sürdürmek için, üretici grubu müteşebbisinin gözden geçirilmesini, izlenmesini, eğitimini ve kontrolünü ve ortak üretim ve işleme girdileri ve kaynaklarının tedarikini ve dağıtımını oluşturan ve yöneten dahili bir kalite yönetim sistemi.

• 205.201’e, grup müteşebbislerin organik sistem planı gereklilikleri için ‘c’ maddesi eklenmiştir. Buna göre, bir üretici grubu müteşebbisin organik sistem planı, dahili kontrol sistemini açıklamalıdır. Örneğin;

Dahili kontrol sistemi; -tüm personelin organizasyon yapısını, rollerini ve sorumluluklarını tanımlar, -üretici grubu üyeleri ve üretici grubu üretim birimleri için coğrafi yakınlık kriterlerini tanımlar, -üretim uygulamaları ve girdiler dahil olmak üzere paylaşılan ortak kaynakların nasıl tedarik edildiğini ve tüm üretici grubu üyelerine ve personeline nasıl sağlandığını açıklar. Lütfen diğer açıklamalar için, bkz. § 205.201-c.

• 205.400’e, grup müteşebbislerin genel sertifikasyon gereklilikleri için ‘g’ maddesi eklenmiştir. Buna göre, grup müteşebbisler, § 205.400’de belirtilen tüm kurallara ek olarak ‘g’ maddesinde yer alan kurallara da uymalıdır. Örneğin; bir üretici grubu müteşebbisi kişi olarak organize olmalıdır. Merkezi işleme, dağıtım ve pazarlama tesisleri ve sistemleri kullanmalıdır. Üretici grubu müteşebbisi tarafından yapılan tüm üretim ve işlemelerin USDA organik düzenlemeleri ve Yasa ile uyumlu olmasını sağlamak için prosedürler uygulanmalıdır. Lütfen diğer açıklamalar için, bkz. § 205.400-g.
• 205.403-a’ya üretici gruplarının denetimini açıklayan yeni paragraf eklenmiştir. Buna göre;

Bir üretici grubu müteşebbisin kontrolü:

(i) dahili kontrol sistemi tarafından yürütülen dahili kontrollerin gözden geçirilmesini içermelidir,

(ii) dahili kontrol sistemi kontrollerinin tanık denetimleri gerçekleştirmelidir,

(iii) karekökün en az 1,4 katı veya üretici grubu üyelerinin toplam sayısının %2’sini (hangisi daha yüksekse) tek tek kontrol etmelidir. Kontrol organı tarafından yüksek riskli olduğu belirlenen tüm üretici grubu üyeleri denetlenmelidir. Her üretici grubu üretim biriminde, en az bir üretici grubu üyesi denetlenmelidir.

(iv) Her bir işleme tesisini denetlemelidir.