DOĞADAN TOPLANAN ÜRÜNLERİN ORGANİK KONTROL VE SERTİFİKASYONU HAKKINDA BİLGİLER
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı resmî web sayfası;
https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Organik-Tarim/Genel-Bilgiler kısmında
‘Tüketicilerin Bilmesi Gerekenler’ adımında bu konuda yer alan bilgiler aşağıdaki gibidir:
Doğadan toplanan ürünler organik sertifika alabiliyor mu? Şartları nelerdir?
Yetkilendirilmiş kuruluş ile sözleşme imzalamış olan orman ve doğal alanlardan ürün toplayacak müteşebbis, ürün toplamadan önce, bu alanların mülkiyetinin veya kullanma hakkının ait olduğu makamdan yazılı izin alır. (Madde 6 – (1)(c))
Ormanlar, doğal alanlar ve tarımsal alanlarda doğal olarak yetişen yenilebilir bitki ve kısımlarının toplanmasında aşağıdaki hususlara uyulur. (Madde 13 – (1)(ç))
Toplama alanı, toplama işleminin üç yıl öncesine kadar ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te izin verilmeyen gübre ve ilaçlarla muamele edilmemiş olmalıdır.
Toplama alanı son iki yıl içinde yangın geçirmemiş olmalıdır.
Toplama alanındaki doğal yaşam dengesinin ve türlerin korunması sağlanır.
Doğadan toplanan ürünlerde geçiş süreci uygulanmaz.
Ayrıca;
İşletme ve müteşebbis kontrolü için gerekli bilgi ve belgeler Madde 35 – (1) (a/12):
Orman alanlarından ve doğadan ürün toplanması durumunda, alana ait bütün tanımlamalar (alana ait plan dahil), resmi izinler ile alana yapılan tüm teknik müdahaleler, afetler, karantina tedbirleri gibi bilgilerdir.
27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliğinde doğadan toplanan ürünler kapsam ve faaliyet olarak nerede yer alır?
Kapsam Madde 2 – (1) Bu Yönetmelik; her türlü bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi ile kullanılacak girdilerin organik tarım metoduna uygun olarak üretilmesi veya temini, gıda veya yem olarak kullanılan mayalar, orman ve doğal alanlardan organik tarım ilkelerine uygun olarak ürün toplanması, bu ürünlerin işlenmesi, ambalajlanması, etiketlenmesi, depolanması, taşınması, pazarlanması, kontrolü, sertifikalandırılması, denetimi ile cezai hükümlere ilişkin teknik ve idari hususları kapsar.
Dolayısı ile, orman ve doğal alanlardan organik tarım ilkelerine uygun olarak toplanan (hasat edilen) ürünlerde, diğer ürünler de olduğu gibi; işleme, ambalajlama, etiketleme, depolama, taşıma, pazarlama, kontrol, sertifikalandırılma, denetim ile cezai hükümlere ilişkin teknik ve idari hususlarda aynı organik tarım kuralları geçerlidir.
Tanımlar Madde 4 –aa) Organik tarım faaliyetleri: Toprak, su, bitki, hayvan ve doğal kaynaklar kullanılarak organik ürün veya girdi üretilmesi ya da yetiştirilmesi, doğal alan ve kaynaklardan ürün toplanması, hasat, kesim, işleme, tasnif, ambalajlama, etiketleme, muhafaza, depolama, taşıma, pazarlama, ithalat, ihracat ile ürün veya girdinin tüketiciye ulaşıncaya kadar olan diğer işlemleridir.
Organik tarım faaliyeti tanımında da anlaşıldığı üzere, doğal alan ve kaynaklardan toplanan ürünler; toprak, su, bitki, hayvan ve doğal kaynaklar kullanılarak üretilen ya da yetiştirilen ürünler değil, orman ve doğal alanlarda kendiliğinden yetişen ürünlerdir.
Doğadan toplanan ürünlerin hasadında nelere dikkat edilir?
Hasat Madde 13 – (1) Organik bitkisel üretimde hasat kuralları aşağıda belirtilmiştir.
a) Organik ürünlerin hasadında kullanılan teknik araç ve gereçlerin ekolojik tahribat ve kirlilik oluşturmaması gerekir.
b) Elle toplama materyalleri ürünün organikliğini bozmayacak yapıda olmalıdır. Toplama materyalleri hijyenik olmalıdır.
c) Müteşebbislerin organik olmayan ürünlerle olası karışma ve değişmelere karşı gerekli önlemleri almaları gereklidir.
(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğine göre organik doğadan toplama ürünlerde bilmem gerekenler nelerdir?
(EU) 2018/848 sayılı Avrupa Birliği Organik Tarım Yönetmeliğini tamamlayıcı yönetmeliklerden biri olan (EU) 2021/1189’de, ‘bitkisel üretim’; ticari amaçlarla yabani bitki ürünlerinin hasadı da dahil olmak üzere tarımsal ürün üretimi, olarak tanımlanmıştır.
(EU) 2018/848 Ek II, Ayrıntılı üretim kuralları, Part I: Bitki Üretim Kuralları
2.2. Yabani bitkilerin toplanmasına ilişkin kurallar ‘da kurallar aşağıdaki gibi belirtilmektedir:
Doğal alanlarda, ormanlarda ve tarım alanlarında doğal olarak yetişen yabani bitki ve bunların parçalarının toplanması, aşağıda belirtilen hususlara uyulması şartıyla organik üretim sayılır:
(a)Toplamadan önce en az üç yıllık bir süre boyunca bu alanlara, organik üretimde kullanılmak üzere ilgili organik mevzuatlar uyarınca izin verilenler dışında ürün veya maddeler uygulanmamış olmalıdır;
(b)Toplama, doğal habitatın dengesini veya toplama alanındaki türlerin devamlılığını etkilememelidir.
Müteşebbisler, toplamanın yapıldığı yer ve periyod, ilgili türler ve toplanan yabani bitki miktarlarının kayıtlarını tutacaktır.
ABD Tarım Bakanlığı-USDA Ulusal Organik Programı NOP (=National Organic Program)’a göre organik doğadan toplama ürünlerde bilmem gerekenler nelerdir?
Doğadan toplanan ürünler (wild crops), USDA NOP’a göre ayrı bir organik kontrol sertifikasyon kapsamıdır. Bu nedenle, seçeceğiniz kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun ‘doğadan toplanan ürünler’ kapsamında akredite olmasına dikkat etmelisiniz.
§ 205.202 Tanımlarda Yabani ürün: Ekimi olmayan veya diğer tarımsal yönetim altında olmayan bir alandan toplanan veya hasat edilen herhangi bir mantar, bitki veya bitkinin bir kısmıdır.
§ 205.207 Wild-crop harvesting practice standard= Yabani ürün toplama
Organik olarak satılması, etiketlenmesi veya sunulması amaçlanan doğadan toplama bir ürün, 3 yıllık bir süre boyunca, (§ 205.105’te belirtildiği gibi) yasaklı madde içermeyen belirlenmiş bir alandan hasat edilmelidir,
Bu tür hasat veya toplama, çevreye zarar vermemeli ve hasat, ürünün büyümesini ve üretimini sürdürmesini sağlayacak şekilde olmalıdır.
NOP Rehber El Kitabı 5022’ye göre;
Doğal kaynakları korumadan, geliştirmeden, yabani bir yaşam alanından, eğitilmemiş kişilerce hatalı bir şekilde yapılan hasat, yabani ürünleri organik sertifikasyondan diskalifiye edebilir.
Terk edilmiş bir çiftlik veya meyve bahçesinden ürün hasadı ise, belgelenmiş bir yönetim uygulaması kullanılmadığı için, ürünleri yabani ürün veya mahsul olarak organik olarak sertifikalandırmaya hak kazandırmaz.
Ek olarak; sulama yapılması, izin verilen girdilerin kullanımı, mevcut bitkilerden olmayan tohumlarla ekim ve her türlü toprak işleme yabani ürün değil, bitkisel ürün(crop) olarak sertifikalandırmanın gerekli olduğu tarımsal uygulamalardır.
Mevcut bitkilerden yeniden tohumlama ve budama veya yabancı türlerin uzaklaştırılması gibi asgari tarımsal uygulamalara, yabani ürünlerin sürdürülebilir olması amacıyla izin verilebilir.