Tohum ve diğer bitkisel çoğaltım materyallerine ilişkin kurallar

Bitkisel üretimde kullanılan tohum veya bitkisel çoğaltım materyallerine ilişkin kurallar, organik bitkisel üretimde önemli bir yere sahiptir. Müteşebbisler, tohum veya diğer bitkisel çoğaltım materyalleri kullanmayı planladıklarında ilgili Yönetmelik kurallarının çok iyi anlaşılmış olması ve ekim/dikim öncesinde kontrol organına gerekli bilgileri sunmuş olmaları kritik önem taşır.

Tohum ve diğer bitkisel çoğaltım materyalleri organik veya geçiş sürecinde olsa dahi, müteşebbislerin her üretim sezonu öncesi kontrol organına sunmaları gerekli bilgiler mevcuttur. Müteşebbislerin, kontrol organı tarafından kendilerine bu konularda sunulan bilgileri/duyuruları dikkate almaları önemlidir, aksi halde sertifikasyonda uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.

Müteşebbislerin önceki yıllardaki organik bitkisel üretimlerinden elde ettikleri tohumlara ait kayıtları, tohum ve bitkisel çoğaltım materyallerini diğer müteşebbislerden organik veya geçiş süreci kalitesinde satın almaları halinde, bunların kalitesini kanıtlayan belgeler ile kayıtlar özel öneme sahiptir. Organik olduğu iddia edilen, etiketsiz, açık çuval veya paketlerdeki, menşei belli olmayan tohum ve diğer çoğaltım materyallerine itibar edilmemesi gereklidir.

Önemli; ‘Tohum ve diğer çoğaltım materyallerine ilişkin kuralların, ticareti yapılan ana ürünün yanı sıra, ekim nöbeti/ürün rotasyonu ve/veya yeşil gübreleme amacı ile ekilen ürünler için de geçerli olduğunu’ ve ‘tek yıllık ürünlerde konvansiyonel fide kullanımına izin verilmediğini’ lütfen unutmayınız.

27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği’nde Organik bitkisel üretimde ekim ve dikim kuralları Madde 10’da açıklanmaktadır. Buna göre;

1. a) Organik tarımsal çoğaltım materyallerinin özellikleri aşağıdaki şekilde olmalıdır.

1) Tohum; genetik olarak yapısı değiştirilmemiş, döllenmiş hücre çekirdeği içindeki DNA dizilimine dışarıdan müdahale edilmemiş, sentetik pestisitler, radyasyon veya mikrodalga ile muamele görmemiş biyolojik özellikte ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak üretilmiş olmalıdır.

2) Fide; organik tohum veya ana bitkiden elde edilmiş ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak üretilmiş olmalıdır.

3) Fidan ve anaç; organik materyallerden elde edilmiş ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak üretilmiş olmalıdır.

1. b) Tohum ve vejetatif çoğaltım materyali üretiminin haricinde, organik bitkisel üretimde kullanılacak tohum ve çoğaltım materyalleri organik tarım metoduyla üretilmiş olmalıdır. Bu amaçla kullanılacak materyalin tohum olması halinde ana bitki, çoğaltım materyali olmasında ise ebeveyn bitki en az bir nesil, çok yıllık bitki olması halinde ise iki üretim sezonu süresince bu Yönetmelik hükümlerine göre üretilmiş olmalıdır.
2. c) Organik tohum ve vejetatif çoğaltım materyalinin piyasada bulunmaması halinde, aşağıda belirtilen kurallara uymak koşulu ile fide dışında organik üretim metoduyla elde edilemeyen tohum ve vejetatif çoğaltım materyallerinin kullanımına izin verilir. Bu amaçla;

1) Öncelikle organik tarıma geçiş sürecindeki üretim biriminden alınmış tohum veya vejetatif çoğaltım materyali kullanımına izin verilir.

2) Tohum veya vejetatif çoğaltım materyalinin organik veya geçiş sürecindeki üretim biriminden sağlanmasının mümkün olmadığı hallerde; konvansiyonel tohum ya da vejetatif çoğaltım materyalinin kullanımına izin verilir.

3) Konvansiyonel tohum ya da tohumluk patatesin kullanılacağı alanlarda Devlet tarafından zirai karantina amaçlı kimyasal uygulama zorunluluğu yoksa bu Yönetmeliğin Ek-2’ sinde yer alan ürünler dışında bitki koruma ürünleri ile muamele edilmemiş konvansiyonel tohum ya da tohumluk patates kullanılır.

4) İzinler ürünün ekiminden önce verilir.

5) İzinler yalnızca bir defalık ve bir mevsim için verilir. İzini veren yetkilendirilmiş kuruluş tarafından izin verilen tohum ve tohumluk patates miktarları kaydedilir.

6) Müteşebbis tarafından organik tohum veya tohumluk patatesin ülke içerisinde yeterli miktarda bulunmadığı belgelendirilir.

ç) Organik tarımda GDO’lu çoğaltım materyalleri kullanılamaz.

Burada belirtilen kuralların her biri önemlidir, özellikle aşağıda belirtilenleri her zaman önemle hatırlayınız:

• Organik olmayan fide kullanımı yasaktır,
• Organik tohum ve vejetatif çoğaltım materyalinin piyasada bulunmaması halinde, konvansiyonel tohum ya da vejetatif çoğaltım materyalinin kullanımına izin verilir, ancak Yönetmeliğin Ek-2’ sinde yer alan ürünler dışında bitki koruma ürünleri ile muamele edilmedikleri (ilaçsız olmaları) ve ülke içerisinde yeterli miktarda bulunmadıkları belgelendirilmelidir,
• Kontrol organına ekim/dikimden önce başvurulmalı ve kontrol organının talep ettiği bilgi ve belgeler ekim/dikimden önce sunulmalıdır,
• İzin kontrol organı tarafından bir defalık ve bir mevsim için düzenlenir.

Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli (EU) 2018/848 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği’nin amacı doğrultusunda, -yüksek düzeyde biyolojik çeşitliliğe katkıda bulunmak,- organik tarımın özel ihtiyaçlarına ve hedeflerine uyarlanmış bitki genetik materyali arzının geliştirilmesine katkıda bulunmak organik üretimin genel hedeflerindendir.

(EU)2018/848 kapsamında bitkisel çoğaltım materyalleri ile ilgili olarak organik üretim, özellikle aşağıdaki belirli prensiplere dayanır:

• Harici girdi kullanımının minimum ile sınırlandırılması;
• Önleyici tedbirlerle özellikle uygun türlerin, çeşitlerin seçimi ile bitki sağlığının korunması;
• Yüksek derecede genetik çeşitliliğine ve hastalık direncine sahip, uzun ömürlü tohumların kullanılması;
• Organik üretime uygun organik çeşitlerin bitkisel çoğaltım materyali olarak kullanılmaları;
• Organik üretimin özel koşullarına uyarlanmış genetik kaynakları teşvik etmek için çiftçilerin kendi çiftliklerinden elde ettikleri bitkisel çoğaltım materyallerini kullanma imkânı.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik Ek II Kısım I’in 1.8.5 ve 1.8.6 numaralı maddeleri ile sağlanan, organik bitkisel çoğaltım materyali kullanımından kaynaklanan istisnalar(derogasyonlar), 31 Aralık 2036’da sona erecektir.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik Ek II Kısım I Madde 1.8’e uygun olarak;

• Bitkisel ürünlerin üretiminde sadece organik bitkisel çoğaltım materyali kullanılabilir.
• Organik bitkisel çoğaltım materyali elde etmek için, ana bitki ve ilgili olduğu durumlarda bitkisel çoğaltım materyali üretimine yönelik diğer bitkiler en az bir nesil için veya çok yıllık ürünler söz konusu olduğunda, iki büyüme mevsimi boyunca en az bir nesil için (EU) 2018/848 Yönetmeliğine uygun olarak üretilmiş olmalıdır.
• Müteşebbisler, organik bitkisel çoğaltım materyali seçerken, organik tarıma uygun organik bitkisel üretim materyalini tercih etmelidir.
• Organik üretime uygun organik çeşitlerin üretimine yönelik organik ıslah faaliyetleri organik koşullarda yürütülmeli ve genetik çeşitliliğin artırılmasına, doğal üreme kabiliyetine güvenin yanı sıra tarımsal performans, hastalık direnci ve çeşitli yerel toprak ve iklim koşullarına uyum sağlamaya odaklanılmalıdır.
• Meristem kültürü dışındaki tüm çoğaltma uygulamaları sertifikalanan bir organik yönetim altında yapılmalıdır.
• Organik veya geçiş statüsündeki bitkisel çoğaltım materyali müteşebbisin bulunduğu üçüncü ülkenin topraklarında yeterli kalite veya miktarda mevcut değilse, belirli koşullar altında kontrol organı, üçüncü ülkelerdeki müteşebbislere organik olmayan bitkisel çoğaltım materyallerini organik bir üretim biriminde kullanma izni verebilir (bkz. 1.8.5.). Bu koşullar;
  • Organik olmayan bitkisel çoğaltım materyali, resmi makamlar tarafından zorunlu tutulmadıkça, (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğine göre bitkisel üretim materyalinde uygulanmasına izin verilenler dışındaki bitki koruma ürünleri ile hasattan sonra muamele edilmez.
  • Organik olmayan bitkisel çoğaltım materyali kullanma izni, ürünün ekiminden veya dikiminden önce alınmalıdır.
  • Organik olmayan bitkisel çoğaltım materyali kullanma izni bireysel kullanıcılara bir sezon için verilir ve kontrol organı izin verilen bitkisel çoğaltım materyali miktarlarını ilgili izin belgesinde listeler.
  • Toprağa naklinden ürünün ilk hasadına kadar, bir büyüme mevsiminde tamamlanan bir yetiştirme döngüsüne sahip türlerin fidesine (örneğin domates fidesi) organik olmayan bitkisel üretim materyali olarak izin verilmez.

(EU) 2021/1698-Üçüncü ülkelerde organik sertifikalı operatörler ve operatör grupları ile organik ürünler üzerinde kontroller yapmaya yetkili kontrol makamlarının ve kontrol kuruluşlarının tanınmasına ilişkin prosedürleri, denetimlerine ilişkin kuralları ve bu kontrol makamları ve kontrol kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek kontroller ve diğer faaliyetlerin kurallarını belirleyen, (EU) 2018/848’i tamamlayıcı yönetmelik, Madde 25 uyarınca kontrol organı, organik olmayan bitkisel üretim materyallerinin kullanımına izin vermeden önce, müteşebbisten aldığı bilgileri değerlendirir ve verilen her bir derogasyon için bir gerekçe oluşturur.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmelik Ek II Kısım I Madde 1.12 uyarınca;

Müteşebbisler, özellikle her parselde kullanılan tüm harici girdilerin kayıtlarını tutar ve uygun olduğu durumlarda, 1.8.5 maddesinde belirtilen üretim kurallarından herhangi bir istisna(derogasyon) hakkında, mevcut belgesel kanıtları muhafaza ederler.

Bitkisel ürünleri üreten bireysel müteşebbisin veya grup müteşebbis üyesinin bulunduğu alanda katastrofik koşul olarak nitelendirilen bir durum varsa ve organik veya geçiş statüsünde bitkisel çoğaltım materyali kullanımının mümkün olmadığı durumlarda, organik olmayan bitkisel çoğaltım materyali kullanılabilir. Lütfen ilgili yazımızı inceleyiniz.

(EU) 2018/848 Madde 2 (1)’de, bir önceki yönetmelikten farklı olarak, canlı veya işlenmemiş tarım ürünlerine, tohumlar ve diğer bitkisel üretim materyalleri dâhil edilmiştir. Buna göre, A ürün kategorisi de yine öncekinden farklı olarak; ‘tohumlar ve diğer bitkisel üretim materyalleri dâhil işlenmemiş bitkiler ve bitki ürünleri’ olarak güncellenmiştir. Buna bağlı olarak, (EU)2018/848 Ek II, Kısım I Ayrıntılı Üretim Kurallarında 1.8.6. maddesinde; bitkisel çoğaltım materyali üreten müteşebbisler için, organik olmayan bitkisel çoğaltım materyali kullanım izin koşulları açıklanmıştır.

Birleşik Devletler Tarım Bakanlığı Ulusal Organik Programı (USDA-NOP), tohum ve bitkisel çoğaltım materyallerine ilişkin kurallarını § 205.204’te açıklamıştır. Ayrıca, NOP Rehber dokümanı 5029 ile Politika Muhtırası 18-2’de bu konuda değerli bilgiler mevcuttur ve § 205.204 ile birlikte dikkate alınmalıdır.

Tüm tohum, fide, fidan gibi üretim materyallerinin listesi ve bunlar NOP organik kalitede temin edilemiyorsa sebepleri Organik Sistem Planında sunulmalıdır.

NOP organik üretim materyali bulma konusunda gösterdiği çabaları kanıtlamak için; bunların NOP organik kalitede mevcut olmadığına kanıtlar (üç veya daha fazla firmadan yazı) ve ilaçsız olduklarına dair belgeler sunulmalıdır.