1.Giriş

Organik tarımın güvenilirliği ve şeffaflığı, tüketici nezdinde en kritik unsurlardan biridir. Bu noktada en çok tartışılan konulardan biri de paralel üretimdir. Aynı işletmede hem organik hem de konvansiyonel üretimin bir arada yürütülmesi, ürünlerin karışma riski ve tüketici güveninin zedelenmesi gibi kaygıları beraberinde getirmektedir. Ancak mevzuatlar, özellikle çok yıllık bitkiler, araştırma alanları ya da özel üretim materyalleri söz konusu olduğunda, belirli şartlar altında paralel üretime sınırlı ölçüde izin vermektedir. Bu çerçevede paralel üretim, organik tarımın gelişim sürecinde dikkatle yönetilmesi gereken önemli bir uygulama alanı olarak öne çıkmaktadır.

2.Yönetmeliklere Göre Paralel Üretim

 27676 Sayılı Organik Tarım’ın Esasları ve Uygulamasına İlişkin Yönetmelik Md. 9(1)(ç)

Bir işletmede, organik tarım metodu ile üretilen ürün ile aynı tür ve çeşitten olan ya da bu ürünlerden kolaylıkla ayırt edilemeyen konvansiyonel ürünler bir arada üretilemez. Ancak;

1)  Çok yıllık bitkilerin üretilmesi durumunda;

• Müteşebbisin, işletmenin tamamını en geç beş yıllık plan dâhilinde organik üretime geçireceğini taahhütte bulunması,
• Her birimden hasat edilen ürünlerin ayrı ayrı yerlerde tutulmasını sağlayacak önlemlerin alınması,
• Yetkilendirilmiş kuruluşun, ürünlerden her birinin hasadından en az 48 saat önce haberdar edilmesi,
• Müteşebbisin, hasadın tamamlanmasından hemen sonra, elde edilen ürünlerin kesin miktarı ile ayırt edici özellikleri konusunda yetkilendirilmiş kuruluşu bilgilendirmesi ve bu ürünlerin diğerlerinden ayrı tutulması için gerekli önlemlerin alındığını teyit etmesi hallerinde,
• bu alt bendin birinci paragrafında belirtilen geçiş dönemi planı ve müteşebbis tarafından taahhüt edilen önlemler yetkilendirilmiş kuruluş tarafından onaylanır ve geçiş planı her yıl teyit edilir.

2) Tarımsal araştırma yapılması düşünülen alanlar, resmi eğitime yönelik kullanılan alanlar ile tohum, vegetatif üretim materyalleri ve transplantasyon materyallerinin üretileceği durumlarda (1) numaralı alt bendin ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci paragrafında yer alan koşulların karşılanması durumunda,

3)  Otlakların otlama amacıyla kullanılması durumunda.

Yukarıda belirtilen durumlarda, aynı ürünün organik ve konvansiyonel üretiminin aynı işletmede yapılmasına izin verilir.

AB Organik Tarım Tüzüğü (AB) 2018/848

Paragraf 7’nin (b) bendinden sapma yoluyla, en az üç yıl gerektiren bir yetiştirme süresine sahip çok yıllık bitkiler söz konusu olduğunda, kolayca ayırt edilemeyen farklı çeşitler veya aynı çeşitler dâhil olabilir; yeter ki söz konusu üretim bir dönüşüm planı kapsamında olsun ve ilgili üretim alanının son kısmının organik üretime dönüştürülmesi en kısa sürede başlasın ve en fazla beş yıl içinde tamamlanmış olsun.

Bu gibi durumlarda:

• Çiftçi, her bir ilgili ürünün hasadına başlanmasından en az 48 saat önce yetkili makama veya uygun olduğu hallerde kontrol otoritesine ya da kontrol kuruluşuna bildirimde bulunur.
  (b) Hasat tamamlandığında, çiftçi, ilgili birimlerden hasat edilen kesin miktarları ve ürünlerin ayrılmasını sağlamak için alınan önlemleri yetkili makama veya uygun olduğu hallerde kontrol otoritesine ya da kontrol kuruluşuna bildirir.
  (c) Dönüşüm planı ve etkin ve açık ayrımı sağlamak için alınacak önlemler, dönüşüm planının başlamasından sonra her yıl yetkili makam veya uygun olduğu hallerde kontrol otoritesi ya da kontrol kuruluşu tarafından onaylanır.

ABD Ulusal Organik Programı (NOP)
USDA NOP mevzuatında “parallel production” diye başlıklı bir madde yoktur; konu “split operation” (aynı işletmede organik + organik olmayan üretim) çerçevesinde ve karışmayı (commingling) önleme hükümleriyle düzenlenir:

• Tanım (Split Operation): 7 CFR Part 205’te “split operation” tanımı yer alır (aynı işletmede organik ve organik olmayan ürünlerin üretimi/işlenmesi).
• OSP’de (Organik Sistem Planı) zorunlu ayrım ve bariyerler: 7 CFR §205.201(a)(5), split operation’larda organik ve organik olmayan ürünlerin karışmasını önleyecek yönetim uygulamaları ve fiziksel bariyerlerin OSP’de tanımlanmasını zorunlu kılar.
• Karışmayı önleme standardı: 7 CFR §205.272, organik ve organik olmayan ürünlerin karışmasını ve yasaklı maddelerle temasını önleyecek tedbirlerin uygulanmasını şart koşar.

Resmî rehber (Handbook) tarafı

• NOP 5025 – “Commingling and Contamination Prevention”: Karışma ve bulaşmayı önlemeye ilişkin rehberdir; split/parallel durumlarında uygulanacak ayrım ve kontrol önlemlerini çerçeveler. (Doğrudan “parallel” demese de fiilen aynı ihtiyacı adresler.)
• AMS “Guide for Organic Crop Producers” (2012): “Parallel production” terimini açıkça kullanır ve bunun “split production”ın bir alt durumu olduğunu anlatarak hasat/etiketleme/ayrı depolama ve kayıt önlemlerine dikkat çeker. (Bu bir kılavuz kitaptır, bağlayıcı değildir.)

3 Sonuç

Paralel üretim farklı ülkelerin mevzuatlarında değişik şekillerde tanımlansa da özünde aynı hedefi taşımaktadır: organik ve konvansiyonel ürünlerin karışmasını önlemek ve tüketici güvenini korumak. Türkiye ve AB, özellikle çok yıllık bitkiler ve geçiş süreci planları çerçevesinde sınırlı esneklik tanırken, ABD mevzuatı konuyu “split operation” kapsamında düzenleyerek ayrım, bariyer ve karışmayı önleme hükümlerine dayandırmaktadır. Bu çerçevede paralel üretim, organik tarımın gelişimi için bazı durumlarda kaçınılmaz bir pratik olmakla birlikte, şeffaflık, kayıt tutma, etkin ayrım ve kontrol mekanizmalarının titizlikle uygulanmasını zorunlu kılan bir süreçtir.