27676 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan **‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Türk Yönetmeliği Madde 4 – Tanımlar’da belirtildiğine göre;

Genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO): Modern biyoteknolojik yöntemler kullanılmak suretiyle gen aktarılarak elde edilmiş, insan dışındaki canlı organizmadır.

GDO ve ürünleri: Kısmen veya tamamen GDO’lardan elde edilen, GDO içeren veya GDO’lardan oluşan ürünlerdir.

Madde 5 – (1) Organik tarımın genel kuralları’nda belirtildiğine göre;

d) Kısmen veya tamamen GDO’lardan elde edilen, GDO içeren veya GDO’lardan oluşan gıda, yem, gıda katkı maddesi, bitki koruma ürünleri, gübreler, toprak düzenleyiciler, tohumlar, mikroorganizmalar, hayvan sağlığı için kullanılan ürünler ve hayvanlar organik tarımda kullanılamaz.

e) Gıda ve yem olmayan organik dışı ürünleri kullanan müteşebbisler, satıcıdan tedarik edilen ürünün GDO’lardan ya da GDO’lar tarafından üretilmiş ürünlerden üretilmediğini bu Yönetmeliğin Ek-12’sinde yer alan Satıcı Beyannamesi ile teyit edilmesini sağlamak zorundadır. (https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=14217&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 linki ile gelen Yönetmeliğin alt kısmındaki kırmızı yazılı ‘ekler’e tıklayıp Ek-12’ye ulaşabilirsiniz).

Madde 10 – Ekim ve dikim (1)(ç)’ye uygun olarak; Organik tarımda GDO’lu çoğaltım materyalleri kullanılamaz. Benzer olarak (1) a)-1: Tohum; genetik olarak yapısı değiştirilmemiş, döllenmiş hücre çekirdeği içindeki DNA dizilimine dışarıdan müdahale edilmemiş, sentetik pestisitler, radyasyon veya mikrodalga ile muamele görmemiş biyolojik özellikte ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak üretilmiş olmalıdır.

Madde 16 – (1) Organik hayvansal üretim kuralları (b)’ye göre; Organik işletmelerden getirilen ve tamamen organik yemlerle beslenilen, genetik yapısı değiştirilmemiş, çevreye, iklim koşullarına ve hastalıklara dayanıklı hayvanlar damızlık olarak kullanılır.

Madde 18 – (1) Hayvan sağlığı ve veteriner hekim müdahalesi kuralları (ç)’ye göre; Organik hayvan yetiştiriciliğinde, hayvanların genetik yapısı değiştirilemez ve genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar organik hayvansal üretimde girdi olarak kullanılamaz. Gen teknolojisi metotları ile hayvan ıslahına izin verilmez.

Madde 28 – (1) Organik ürünlerin işlenmesi ve ambalajlanması (g)’ye göre; Organik ürün, genetik yapısı değiştirilmiş organizma veya bu organizmalardan elde edilen ürünler kullanılmadan üretilir.

(EU) 2018/848 – Organik üretim ve organik ürünlerin etiketlenmesi ile ilgili, 30 Mayıs 2018 tarihli Avrupa Parlamentosu ve Konsey Yönetmeliği- Bölüm III Üretim Kuralları altında yer alan Madde 11 GDO’ların kullanımının yasaklanması, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar ile ilgili olarak ayrıntılı kuralları açıklamaktadır. Buna göre;

1. Organik bir üretimde GDO’lar, GDO’lardan üretilen ürünler ve GDO’lu ürünler, gıda veya yemde veya gıda, yem, işleme yardımcıları, bitki koruma ürünleri, gübreler, toprak düzenleyiciler, bitki üreme materyalleri, mikroorganizmalar veya hayvanlar olarak kullanılamaz.
2. Gıda ve yem için GDO’lardan üretilen ürünlerle ilgili olarak 1. paragrafta belirtilen yasağın amaçları doğrultusunda müteşebbisler, 2001/18/EC Yönergesi, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin (EC) 1829/2003 Sayılı Yönetmeliği veya (EC) 1830/2003 Sayılı Yönetmelik uyarınca ve Avrupa Parlamentosu ve Konseyi veya buna uygun olarak sağlanan, eşlik eden herhangi bir belgeye dayanarak basılan bir ürünün etiketlerine güvenebilir.

3. 2. paragrafta atıfta bulunulan yasal düzenlemelere göre, bu tür ürünlere yapıştırılmış bir etiketin bulunmadığı veya bir belgenin eşlik etmediği durumlarda, ilgili ürünlerin etiketlenmesinin bu yasal düzenlemelere uygun olmadığına dair başka bilgiler olmadıkça, müteşebbisler, satın alınan gıda ve yemlerin üretiminde hiçbir GDO’nun ve GDO’lardan üretilen hiçbir ürünün kullanılmadığını varsayabilirler.

4. 2. ve 3. paragraflarda kapsanmayan ürünlerle ilgili olarak, 1.paragrafta belirtilen yasağın amaçları doğrultusunda, üçüncü taraflardan satın alınan organik olmayan ürünleri kullanan müteşebbisler, satıcının bu ürünlerin GDO’lardan üretilmediğini veya GDO’lar tarafından üretilmediğini teyit etmesini isteyecektir.

(EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin, (EU)2021/1698 sayılı tamamlayıcı Yönetmeliği, Ek IV, Bölüm B’de, ‘kritik’ uygunsuzluk sayılacak uygunsuzluklar listelenmektedir ve müteşebbisin kasıtlı olarak GDO kullanması da bu listede yer almaktadır.

15 Haziran 2025 tarihinde konsalide olan, (EU) 2021/1165 Belirli ürün ve maddelerin organik üretimde kullanılmasına izin verilmesi ve listelerinin oluşturulması hakkındaki Yönetmelik Ek VI- (EU) 2018/848 sayılı Yönetmeliğin 45(2) Maddesi uyarınca üçüncü ülkelerin belirli bölgelerinde organik üretimde kullanılmasına izin verilen ürünler ve maddeler’e göre;

GDO kökenli olmayan ve GDO kökenli yetiştirme ortamları kullanılarak üretilmemiş virüsler dahil olmak üzere mikroorganizmalar, biyolojik kontrol ajanları olarak kullanılabilir. Ancak, İlgili üçüncü ülke (burada Türkiye) mevzuatına uymaları, Codex Alimentarius yönergeleri CXG 97-2022 uyarınca azami kalıntı seviyelerinden muaf tutulmaları, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (EC) No 396/2005 sayılı Tüzüğü Ek IV’te yer almaları veya söz konusu Tüzükte belirli azami kalıntı seviyelerinin belirlenmiş olması gereklidir.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Ulusal Organik Programı (NOP = National Organic Program)’a göre,

§ 205.105’te Organik üretim ve işlemede izin verilen ve yasaklanan maddeler, yöntemler ve bileşenler listelenmektedir. Buna göre e-maddesinde; § 205.600(a) uyarınca onaylanmış aşılar dışında ‘hariç tutulan yöntemler’ organik ürünlerin üretim ve işlenmesinde kullanılamaz.

§ 205.2 Tanımlarda, ‘hariç tutulan yöntemler’; ‘Organizmaları genetik olarak değiştirmek veya doğal koşullar veya süreçler altında mümkün olmayan ve organik üretimle uyumlu kabul edilmeyen yollarla büyüme ve gelişimlerini etkilemek için kullanılan çeşitli yöntemler’ olarak tanımlanmaktadır. Bu yöntemler arasında hücre füzyonu, mikro kapsülleme ve makro kapsülleme ve rekombinant DNA teknolojisi (gen silinmesi, geni iki katına çıkarma, yabancı bir genin eklenmesi ve rekombinant DNA teknolojisi ile elde edildiğinde genlerin konumlarının değiştirilmesi dahil) yer alır.

USDA NOP’un hazırladığı ve bu konuda bazı merak edebileceğiniz konulara değinen soru-cevapları belirtilen linkte yer alan Policy Memorandum’da bulabilirsiniz

https://www.ams.usda.gov/sites/default/files/media/NOP-PM-11-13-GMOClarification.pdf